10.3.3.3 Doelstelling in het algemeen belang

Met betrekking tot belastende wetswijzigingen heb ik de rol van het evenredigheidsbeginsel voor wat betreft de beoordeling van de werkingsregel behandeld in par. 10.3.2.5. De rol is beperkt tot het beoordelen van een doelstelling die het algemeen belang dient, maar die niet rechtstreeks voortvloeit uit de beginselen van behoorlijk overgangsbeleid. Bij de invoering van een begunstigende wetswijziging speelt het evenredigheidsbeginsel een gelijke rol; alleen luiden de doelstellingen die de wetgever zou willen nastreven anders.

Binnen de categorie van sociale, economische of politieke doelstellingen zou de wetgever zich ten doel kunnen stellen een negatief aankondigingseffect te voorkomen. Een negatief aankondigingseffect houdt in dat belastingplichtigen geneigd zijn om handelingen uit te stellen tot de begunstigende wetswijziging in werking is getreden. De werkingsregel terugwerkende kracht kan zo immobilisme voorkomen. In par. 8.2.1.1 heb ik evenwel erop gewezen dat vóór het inwerkingtredingsmoment vaak nog onzeker is of de nieuwe regel wordt ingevoerd en zo ja, hoe deze komt te luiden. In die periode kan immers nog geen beroep op de nieuwe regel worden gedaan en de inhoud van de nieuwe regel staat tot aanname door de Eerste Kamer nog niet vast. Ik concludeer dat immobilisme alleen door terugwerkende kracht kan worden voorkomen als de wetgever optimale zekerheid verschaft. Optimale zekerheid kan worden gerealiseerd door de formele beginselen van behoorlijk overgangsbeleid na te leven.

Evenals bij belastende wetswijzigingen, kunnen de kosten van een werkingsregel worden geminimaliseerd door op het niveau van de werkingsregel geen gunstiger werkingsregel te treffen dan op grond van de beginselen van behoorlijk overgangsbeleid gewenst is. Een begunstigende wetswijziging dient daarom in beginsel met onmiddellijke werking te worden ingevoerd, tenzij op grond van technische of financiële uitvoerbaarheid, het non-discriminatiebeginsel of uit oogpunt van algemeen belang een gunstiger overgangsregime gewenst is. Gelet op de doelstelling van een regeling kan in bepaalde gevallen overigens ook een belastende overgangsmaatregel gewenst zijn. In het volgende overzicht geef ik mijn bevinden overzichtelijk weer: