15.3.1 Recht op bijstand tijdens of voorafgaand aan het verhoor (Salduz)

Het EHRM heeft geoordeeld dat art. 6 EVRM aan de verdachte het recht geeft op bijstand van een raadsman tijdens een verhoor, althans (ten minste) op raadpleging van een raadsman voorafgaand aan een (eerste) verhoor.1 Ook in het Nederlandse bestuursrecht is er bij bestraffende sancties zoals een bestuurlijke boete sprake van een ‘verhoor’.2 De Hoge Raad heeft voor het fiscale bestuurlijke boeterecht echter uitgemaakt dat dit zogenoemde Salduz-verweer niet op gaat, omdat de boeteling in fiscalibus niet wordt ‘aangehouden’.3 Naar mijn mening volgt daaruit dat het Salduz-verweer alleen in de strafvorderlijke context wordt erkend, en dat het daarbuiten – ongeacht het bestraffende karakter van een bestuurlijke boete – geen betekenis heeft. Ik acht het door de Hoge Raad aangebrachte onderscheid verdedigbaar, nu de inspecteur bij verdenking van een fiscaal beboetbaar feit – anders dan bij verdenking van een strafbaar feit – geen vrijheidsbenemende maatregelen in het kader van het opsporingsonderzoek ter beschikking staan.4

Wel kan een schending van het recht op raadpleging van een raadsman in de strafvorderlijke context, via de sleutel van het onrechtmatig verkregen bewijs, doorwerken naar de fiscale rechtssfeer. In de strafvorderlijke context heeft een dergelijke schending in beginsel namelijk tot gevolg dat de afgelegde verklaring voor het bewijs moet worden uitgesloten.5 De Hoge Raad heeft gesuggereerd dat bewijsmateriaal dat vanwege een schending van de Salduz-norm in strafrechtelijke zin onrechtmatig is verkregen, ook voor wat betreft de fiscale bestuurlijke boete buiten beschouwing moet blijven, omdat ook daarvoor de waarborgen van art. 6 EVRM gelden.6 Gelet op het arrest van de strafkamer van de Hoge Raad van 22 december 2015 zal dat met name aan de orde zijn als aan de verdachte de mogelijkheid is onthouden om in overleg met de raadsman vooraf zijn proceshouding tijdens het verhoor te bepalen.7