15.3.2 Vertaling van stukken en bijstand van een tolk

Als uitvloeisel van de norm van de fair hearing heeft de verdachte recht op vertaling van de processtukken en op bijstand van een tolk.1 Deze waarborg is bewijsrechtelijk vooral interessant wanneer deze wordt beschouwd in het licht van de mededelingsplicht.2 De vereiste mededeling van de aard en reden van de beschuldiging dient namelijk te worden gesteld in een taal die hij verstaat.3 Feteris heeft er onder meer in 2007 op gewezen dat het Nederlandse procesrecht in dit verband niet voldoet.4 Ook na de inwerkingtreding van de Vierde Tranche Awb, is deze constatering naar mijn mening nog steeds actueel. Onder het huidige recht is namelijk slechts geregeld dat de gegevens waarop het opleggen van de boete is gebaseerd, desgevraagd in vertaling moeten worden medegedeeld.5 Dat ziet op het inzagerecht, niet op de mededelingsplicht. De wettelijke formulering houdt bovendien slechts een inspanningsverplichting in.6 Verder kan de boeteling die wordt gehoord om zijn zienswijze naar voren te brengen over het voornemen om een boete op te leggen, kosteloos bijstand van een tolk krijgen.7 Voor deze beide in de wet voorziene waarborgen geldt wel als voorwaarde dat de verdediging zulks redelijkerwijs vergt.

Met betrekking tot de mededelingsplicht van de aard en reden van de boete is dus niet geregeld dat deze in vertaalde vorm moet worden gedaan.8 Pas bij de uitoefening van het inzagerecht komt een eventuele vertaling in beeld. Naar mijn mening is dat te laat: art. 6 lid 3 EVRM eist nadrukkelijk dat de mededeling, in een taal die de boeteling verstaat, ‘onverwijld’ moet worden gedaan. Het tijdigheidsaspect van het mededelingsvereiste omvat ook het recht op een vertaling van de mededeling.9 Dat is ook logisch, aangezien de boeteling anders het risico loopt dat hij niet-ontvankelijk wordt verklaard in zijn bezwaren. De Hoge Raad heeft in dit verband geoordeeld dat een eerlijk proces vereist dat correspondentie van een bestuursorgaan of een gerechtelijke instantie die betrekking heeft op de ontvankelijkheid, moet worden vertaald.10 De boeteling mag dus niet het risico lopen dat hij niet-ontvankelijk wordt verklaard omdat hij de (niet-vertaalde) stukken niet begrijpt. Deze waarborg geldt zowel voor de boeteling zelf als voor zijn gemachtigde.11 Correspondentie vanwege het bestuursorgaan of een gerechtelijke instantie, die van invloed kan zijn op de ontvankelijkheid,12 zal daarom steeds moeten worden gevoerd in een taal die de boeteling verstaat. Dat geldt naar mijn mening dus ook voor de mededeling.

Zoals Feteris terecht heeft opgemerkt, zijn er vele andere momenten in de fiscale procedure aan te wijzen, waarop het recht op vertaling of vertolking uit art. 6 EVRM evenzeer moet zijn gegarandeerd.13 Te denken valt aan de correspondentie die tussen partijen wordt gevoerd in de bestuurlijke voorfase, of met de rechter in de beroepsfase. De boeteling die zijn grieven tegen de boete in een bezwaar- of beroepschrift kenbaar wil maken in zijn moedertaal, of stukken in een vreemde taal wil inbrengen, heeft naar nationaal recht echter geen wettelijk verankerd recht om dat te doen. Sterker nog, indien hij daarvoor kiest, is hij onder omstandigheden verplicht om zelf een vertaling aan te leveren.14 Ook kan hij niet afdwingen dat belangrijke processtukken worden vertaald. De wetsgeschiedenis van de Vierde Tranche Awb onderstreept dat: de wetgever heeft uitdrukkelijk aangegeven dat geen recht bestaat op een integrale vertaling van het procesdossier.15 Als de inspecteur meent dat er geen redelijk verdedigingsbelang is, kan hij de boeteling het recht op vertaling of vertolking ontzeggen. Ook de rechter heeft een discretionaire bevoegdheid tot benoeming van een tolk.16 Al deze beperkingen van het recht op vertaling en vertolking vormen naar mijn mening een wezenlijke lacune in het nationale procesrecht. In fiscale bestuurlijke boetezaken zijn die beperkingen veelal in strijd met de waarborgen van art. 6 EVRM.