7.2.3 Inroepen opschortingsrecht is een essentieel verweer

De rechter mag een bij wijze van verweer ingeroepen opschortingsrecht niet onbehandeld laten of ongemotiveerd verwerpen, omdat het inroepen van een opschortingsrecht een essentieel verweer van de schuldenaar is.

Aan een essentiële stelling mag de rechter niet stilzwijgend voorbijgaan, door deze onbehandeld te laten of ongemotiveerd te verwerpen.1 Of een stelling essentieel is, is afhankelijk van de vraag of die stelling, als die juist is, tot een andere uitkomst van de zaak zou kunnen leiden.2 Het inroepen van een opschortingsverweer heeft de Hoge Raad aangemerkt als een dergelijke essentiële stelling:

Dat een geslaagd opschortingsverweer zou kunnen leiden tot een andere beslissing in het concrete geval laat zich verklaren aan de hand van de rechtsgevolgen van de bevoegde uitoefening van een opschortingsrecht.4 Omdat een gegrond opschortingsverweer leidt tot niet-opeisbaarheid van de verbintenis van de schuldenaar, kan hij in dat geval niet tot nakoming of schadevergoeding worden veroordeeld wegens niet-nakoming van zijn verbintenis, en kan, in geval van verbintenissen uit overeenkomst, geen ontbinding worden uitgesproken. Daarom vormt het opschortingsverweer een essentiële stelling tegen een vordering tot bijvoorbeeld nakoming, ontbinding of schadevergoeding in het geval waarin zonder dat verweer grond voor toewijzing zou bestaan, omdat, indien de schuldenaar opschortingsbevoegd is, een dergelijke vordering dient te worden afgewezen.5 De rechter zal in dat geval het verweermiddel gemotiveerd moeten behandelen.

Het onbehandeld of ongemotiveerd verwerpen van het opschortingsverweer kan een grond voor cassatie van de uitspraak van de rechter – doorgaans oordelend in hoger beroep – opleveren. Wanneer de rechter heeft verzuimd een essentiële stelling van een partij te behandelen, is dat een motiveringsgebrek.6 Daartegen kan een partij in cassatie opkomen met een zogenoemde motiveringsklacht.7