Het algemene opschortingsrecht (R&P nr. CA27) 2024/7.3:7.3 Niet ambtshalve toepassen van het algemene opschortingsrecht

Het algemene opschortingsrecht (R&P nr. CA27) 2024/7.3

7.3 Niet ambtshalve toepassen van het algemene opschortingsrecht

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het staat ter vrije keuze van de schuldenaar of hij zich bij wijze van verweer op een opschortingsbevoegdheid beroept. De rechter mag het opschortingsrecht niet ambtshalve toepassen. Voor zover de schuldenaar buiten rechte een opschortingsverweer heeft gevoerd, meen ik dat dit wel door de rechter mag worden meegewogen als aan de schuldenaar verstek is verleend. Voorts kan de rechter door ambtshalve vaststelling de door de schuldenaar gestelde feiten en omstandigheden kwalificeren als een opschortingsverweer.

Artikel 6:52 lid 1 BW verklaart de schuldenaar die een opeisbare vordering heeft op zijn schuldeiser bevoegdde nakoming van zijn verbintenis op te schorten tot voldoening van zijn vordering plaatsvindt, indien tussen vordering en verbintenis voldoende samenhang bestaat om deze opschorting te rechtvaardigen. Met deze bevoegdheid heeft de wetgever tot uitdrukking gebracht dat het opschortingsrecht tevens een verweermiddel is waarop de schuldenaar een beroep kan doen.1 Het staat ter vrije keuze van de schuldenaar of hij van zijn opschortingsverweer gebruikmaakt door zich daarop te beroepen.2 De schuldenaar kan ervoor kiezen geen gebruik te maken van zijn opschortingsverweer en daar belang bij hebben.3 De schuldenaar die bijvoorbeeld bevroedt dat het uitstellen van de nakoming van zijn verbintenis zal leiden tot bedrijfsstagnatie bij zijn wederpartij, waardoor die wederpartij haar verbintenis niet kan nakomen, zonder dat dit meebrengt dat het opschortingsverweer disproportioneel is, kan ervoor kiezen geen gebruik te maken van zijn opschortingsverweer als de nakoming door zijn wederpartij niet in het geding is als hij zijn verbintenis onverminderd nakomt en zijn belang bij nakoming door zijn wederpartij zwaarder weegt dan het eventuele toegenomen insolventierisico. Als de schuldenaar gebruikmaakt van zijn opschortingsverweer, zal hij duidelijk moeten stellen dat hij een opschortingsrecht inroept en kan hij niet volstaan met de opmerking dat hij een beroep op een opschortingsrecht had kunnen doen.4

De rechter mag het algemene opschortingsrecht niet ambtshalve toepassen.5 Een niet-nakoming door de schuldenaar mag de rechter niet ambtshalve kwalificeren als de uitoefening van een opschortingsrecht.6 Op deze regel dient naar ik denk een uitzondering te worden gemaakt voor het geval waarin aan de schuldenaar verstek is verleend, maar het de rechter uit de stellingen van de eiser wel bekend is dat de schuldenaar zich buiten rechte terecht heeft beroepen op een opschortingsrecht.7 De rechter kan de vordering op de schuldenaar dan afwijzen, omdat hem deze ongegrond voorkomt (art. 139 Rv), nu het ingeroepen opschortingsrecht de opeisbaarheid aan de vordering heeft ontnomen.8 Een andere opvatting doet geen recht aan het opschortingsrecht als een eigenhandig pressiemiddel tot nakoming, waardoor daar juist geen rechter aan te pas behoeft te komen.9 Met die functie van een opschortingsrecht verhoudt zich niet dat de schuldenaar verplicht zou zijn in rechte te verschijnen om zich met een beroep op een opschortingsrecht te kunnen verweren. Weliswaar bestaat het risico dat de wederpartij, in weerwil van haar substantiëringsplicht op grond van artikel 111 lid 3 Rv, een eventueel door haar schuldenaar buiten rechte gedaan beroep op een opschortingsrecht niet vermeldt.10 Voor zover de schuldenaar dan wordt veroordeeld, zal hij zo mogelijk een rechtsmiddel tegen de uitspraak moeten aanwenden en zijn opschortingsverweer alsnog onder de aandacht van de rechter moeten brengen.

Iets anders dan de ambtshalve toepassing van een opschortingsverweer is dat de rechter ambtshalve de rechtsgronden vaststelt (art. 25 Rv). Op grond daarvan is de rechter gehouden om, voor zover de door de schuldenaar gestelde feiten en rechtsgevolgen dat kunnen rechtvaardigen, deze te kwalificeren als een opschortingsverweer en de toepasselijke wetsbepaling bij te brengen.11 Daarvoor dient de schuldenaar wel voldoende gemotiveerd te stellen dat en waarom hij meent nog niet tot nakoming gehouden te zijn.12 In dat verband is voldoende dat de schuldenaar duidelijk maakt dat hij verlangt dat zijn wederpartij alsnog behoorlijk nakomt en dat hij in dat geval ook zijnerzijds zal nakomen.13 Als de schuldenaar dat voldoende heeft onderbouwd, kan de rechter de gestelde feiten en omstandigheden of het gevoerde verweer ‘opvatten’14 of ‘begrijpen’ als een beroep op een opschortingsrecht15 of als zodanig ‘kwalificeren’.16 Als het verweer voor de rechter niet geheel duidelijk is, kan hij uitgaan van de veronderstelling dat de schuldenaar een opschortingsrecht heeft ‘bedoeld’ te stellen. Veelal betreft het dan een overweging ten overvloede, waarin wordt geoordeeld dat dit eventueel zo bedoelde opschortingsverweer niet het door de schuldenaar beoogde rechtsgevolg heeft.17 Een mededeling van een aannemer ‘de werkzaamheden neer te leggen’ kan een opschortingsverklaring inhouden.18

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.