6.5.2 Engeland & Wales: processuele infrastructuur

Engeland en Wales1 zijn enerzijds een onmisbare bron van eventuele nieuwe prikkels. Conform de Civil Procedure Rules 1998 moet de rechter bij de berekening van de kostenveroordeling rekening houden met onredelijk gedrag en met de proceshouding van partijen. Hij kan dat op verschillende wijzen doen, waarbij de hier te bespreken indemnity basis slechts één variant is.2 Later in dit hoofdstuk komen andere varianten aan bod.3 Ook kent Engeland een systeem waarin officiële schikkingsaanbiedingen (offers to settle) kunnen meewegen in de kostenveroordeling.4 Bovendien is Engeland erg actief met 'reviews' van (delen van) het rechtssysteem, waardoor niet alleen veel informatie beschikbaar is over de inhoud van de rechtsregels, maar ook over de werking ervan in de praktijk en de kritieken daarop.5

Anderzijds kent Engeland een geheel ander systeem van civiele rechtspraak dan Nederland en ook een andere procescultuur. Daarmee wordt niet alleen gedoeld op het verschil tussen civil en common law, op de taakverdeling tussen solicitors en barristers6en op de verschillen in rechterlijke organisatie, maar ook op de wijzen waarop de procespartijen en de rechterlijke macht doorgaans worden gefinancierd. Zo werkt Engeland met griffierechten die in beginsel kostendekkend zijn7 en financieren partijen hun procedures veelal met conditional fee agreements (CFA) en after the event insurances (ATE).8 Tamelijk uniek is het feit dat bij winst niet alleen een recht ontstaat op vergoeding van het tarief van de eigen advocaat, maar ook op vergoeding van de winstpremie op dat tarief én op de premie van de afgesloten ATE. Via dit systeem kunnen partijen soms al hun risico's afdekken. Deze vergoeding van winst- en ATE-premies gaat als het aan Jackson ligt overigens worden afgeschaft, omdat ze de systeemkosten opdrijven.9

Een ander element van het Engelse systeem is dat er normaal gesproken een hoge proceskostenveroordeling is, maar juist niet als de in het ongelijk gestelde partij met gesubsidieerde rechtsbijstand procedeert. Dan geldt costprotection,wat praktisch tot gevolg heeft dat de winnende wederpartij zijn kosten noch op de verliezer noch op het Legal Aid Fund kan verhalen.10 Overigens wordt in Engeland erkend dat het door de hoge kosten nauwelijks voorkomt dat particuliere partijen uit eigen zak procederen, dus zonder Legal Aid en zonder constructies met CFA'senATE's.11

Wat betreft de toets van procesgedrag speelt in Engeland ook nog mee dat partijen in veel soorten zaken verplicht zijn om zich voorafgaand aan het proces te houden aan zogeheten pre-action protocols, waarin regels staan over de communicatie en informatie-uitwisseling voorafgaand aan de officiële procedure.12 Overtreding daarvan kan tot sancties leiden, ook in de kostensfeer.13