2.5.8 Poging, voorbereiding en deelneming

De wetgever heeft de poging tot, voorbereiding van en deelneming aan het beletten of dwingen een uiterste wilsbeschikking te maken niet met de sanctie onwaardigheid bedreigd. Samenspanning bij het dwingen of beletten is echter niet uitgesloten. Zo kan een persoon iemand bereid vinden die de erflater dwingt of belet tot het maken van een uiterste wilsbeschikking. Degene die handelt, wordt onwaardig, maar de uitlokker ontloopt onwaardigheid. De derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid kan deze situatie helen. Het verdient mijns inziens echter aanbeveling artikel 4:3 lid 1 sub d BW uit te breiden en hierin ook de deelneming aan de genoemde handelingen op te nemen.

Voorbereiding van een dergelijke handeling laat zich moeilijk denken. Een poging tot het beletten of dwingen van de erflater is daarentegen minder onwaarschijnlijk. Hoewel het beletten voorgoed dient te zijn, kan wel degelijk sprake zijn van een poging. De dader wordt gehinderd waardoor hij zijn plan niet kan voltooien. Door die omstandigheid wordt het voorgoed beletten voorkomen. Dat de erflater is gedwongen, voltooit het delict. Dat neemt niet weg dat de dader daartoe een poging kan ondernemen.1 Een plaats daarvoor in de vierde onwaardigheidsgrond zou niet misstaan. Ook al komt er geen uiterste wilsbeschikking tot stand onder dwang, de gedraging is zeer onwenselijk. De poger tracht de vererving naar zijn hand te zetten. Daar komt bij dat het goed mogelijk is dat de erflater helemaal niet voornemens was een uiterste wilsbeschikking te maken. Als de gedraging niet leidt tot onwaardigheid dan dient de erflater alsnog actie te ondernemen om de poger van zijn nalatenschap uit te sluiten, althans indien diegene op grond van de wet of het testament tot de nalatenschap wordt geroepen.

De invulling van de begrippen ‘deelneming’ en ‘poging’ is naar mijn mening niet beperkt tot een strafrechtelijke uitleg. Het gaat erom dat een persoon op ongeoorloofde wijze een bijdrage heeft geleverd aan een dergelijk feit of een begin heeft gemaakt aan een dergelijk feit.