II.5.4 Gouda als witte raaf of trendsetter?

Recent heeft Wever bij 50 willekeurig gekozen bestuursorganen onderzocht hoe die hun bezwaarprocedure vormgeven.1 Hoe vaak maken ze bij de voorbereiding van de beslissing op het bezwaar gebruik van een onafhankelijke externe adviescommissie? En in hoeverre wordt voorafgaand aan – en daardoor mogelijk in plaats van – de formele procedure geprobeerd door informeel overleg een oplossing voor het bezwaar te vinden? Het blijkt dat een ruime meerderheid van de onderzochte bestuursorganen nog steeds als regel in alle bezwaren het horen opdraagt aan een externe adviescommissie (32 van de 50). Bij een minderheid van de bestuursorganen wordt gehoord door ambtenaren (7 van de 50), bij 9 bestuursorganen is sprake van een combinatie (soms wordt ambtelijk gehoord, soms door een externe commissie), in de overige 2 gevallen hoort het bestuursorgaan zelf. Gemeenten werken veelal met een externe bezwaaradviescommissie, zelfstandige bestuursorganen kiezen bijna allemaal voor ambtelijk horen. Opvallend is dat veel grotere gemeenten een gedifferentieerd systeem hanteren: in ingewikkelde en/of politiek gevoelige zaken wordt gehoord en geadviseerd door een externe commissie, in de overige zaken gebeurt het horen door een of meer ambtenaren.2

Hoe een bestuursorgaan het horen van bezwaarmakers organiseert, zegt niet alles over het karakter van de bezwaarprocedure. Als de meeste zaken informeel worden afgehandeld, is minder van belang hoe het bezwaar wordt behandeld in het uitzonderlijke geval dat uiteindelijk de formele weg wordt gekozen. Wever constateert dat, afgaande op regelingen en beleidsstukken die te vinden zijn op hun websites, een ruime meerderheid van de bestuursorganen waarde hecht aan een informele aanpak van bezwaren. Zo staat bij twee derde van de onderzochte bestuursorganen ‘bellen met de bezwaarmaker na ontvangst van het bezwaar’ op het bezwaarbehandelingsrepertoire.

Uit gesprekken met bezwaarbehandelaars van bestuursorganen blijkt dat de werkelijkheid weerbarstiger is. Bij de meeste bestuursorganen waar als uitgangspunt geldt dat iedere bezwaarmaker zo snel mogelijk een telefoontje krijgt, wordt in de praktijk aan de behandelend ambtenaar overgelaten wanneer dat wel of niet gebeurt.3 Ongeveer een derde van de bestuursorganen biedt de mogelijkheid van een gesprek met twee ambtenaren in het vervolg op het telefoongesprek, maar hier blijkt ook op papier al van terughoudendheid. Zo is in beleidsstukken van de gemeente Heerhugowaard te lezen dat men in contact treedt met de bezwaarmaker ‘om te bespreken of de juridische procedure in die specifieke situatie de aangewezen weg van geschilbeslechting is’, maar alleen ‘indien dit zinvol wordt geacht’. De provincie Zuid-Holland laat aan bezwaarmakers weten dat ‘het kan zijn dat de inhoud van uw bezwaarschrift aanleiding geeft voor een informele aanpak’.4 Wever concludeert dat er nog lange weg is te gaan: ‘Het telefoontje met de bezwaarmaker wordt zelden voor meer gebruikt dan om het verdere verloop van de procedure uit te leggen en eventuele misverstanden uit de weg te ruimen. Het informele vervolggesprek gesprek blijft betrekkelijk zeldzaam.’