Toepassing en rechtskarakter van de groepsvrijstelling van artikel 2:403 BW (VDHI nr. 171) 2022/5.8.12:5.8.12 Verzet: de verzoekschriftprocedure

Toepassing en rechtskarakter van de groepsvrijstelling van artikel 2:403 BW (VDHI nr. 171) 2022/5.8.12

5.8.12 Verzet: de verzoekschriftprocedure

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Om op basis van artikel 2:404 lid 5 BW in verzet te komen tegen het besluit om de overblijvende aansprakelijkheid te beëindigen, dient een schuldeiser zelfstandig1 een verzoekschrift in te dienen bij de bevoegde rechtbank. De verzetsprocedure valt daarmee in de categorie verzoekschriftprocedures. Een verzoekschrift dat strekt tot verzet dient in beginsel aan de reguliere vereisten te voldoen die aan een verzoekschrift worden gesteld, voor zover daarvan niet op basis van specifieke bepalingen van is afgeweken.2

De verzetstermijn beloopt twee maanden, te rekenen vanaf het moment waarop in een landelijk verspreid dagblad3 bekend is gemaakt dat de consoliderende rechtspersoon haar voornemen tot beëindiging van de overblijvende aansprakelijkheid bij het Handelsregister4 heeft gedeponeerd. Duidelijk is dat de aanvang van deze termijn wordt bepaald door de publicatie van de nederlegging bij het Handelsregister van het voornemen tot beëindiging van de overblijvende aansprakelijkheid. In de parlementaire geschiedenis wordt ten aanzien van artikel 404 lid 5 BW opgemerkt:

“Evenals in artikel 316 luidt de advertentie betreffende de nederlegging ten kantore van het handelsregister de verzettermijn in. De termijn, de gang van zaken en de gronden voor afwijzing en toewijzing van het verzet zijn dezelfde.”5

Een schuldeiser die reeds vóór de publicatie van het deponeren van het voornemen tot beëindiging van de overblijvende aansprakelijkheid verzet heeft aangetekend, een zogenaamd prematuur verzet,6 kan door de rechter ontvankelijk worden verklaard.7 Wanneer verzet te laat wordt ingediend, kan een verzoeker onder bijzondere omstandigheden toch nog ontvankelijk worden verklaard. Er moet dan wel sprake zijn van een situatie die in strijd kan worden geacht met de redelijkheid en billijkheid. Zo kan bijvoorbeeld een uitzondering worden gemaakt op de fatale termijn wanneer sprake is van misbruik van recht.8 Slechts onder zeer bijzondere omstandigheden kan worden aangenomen dat omwille van de redelijkheid en billijkheid kan worden verlangd dat schuldeisers individueel op de hoogte worden gesteld van het voornemen om de overblijvende aansprakelijkheid te beëindigen.9 De omstandigheden in de uitspraak die tot dit oordeel leidde waren dermate uitzonderlijk dat niet kan worden gesproken van een algemene verplichting om schuldeisers individueel op de hoogte te stellen.10 Over het algemeen wordt aan de regels rondom de groepsvrijstelling en de beëindiging daarvan redelijk strikt de hand gehouden.

Boek 2 BW bevat verschillende bepalingen die regelen dat een schuldeiser in verzet kan komen tegen een besluit van een rechtspersoon. Artikel 997 Rv11 geeft voor die situaties12 een aantal aanvullende procesregels. Artikel 997 Rv luidt als volgt:

Artikel 997 Rv

1.

Het verzet van een schuldeiser onderscheidenlijk een wederpartij overeenkomstig de artikelen 100 lid 3, 182 lid 3, 316 lid 2, 334l, of 404 lid 5 van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek wordt door de rechter met de meeste spoed behandeld. Indien verschillende verzoekschriften zijn ingediend, wordt op alle tezamen beschikt.

2.

Van de dag waarop de behandeling zal plaatsvinden, wordt door de griffier aankondiging gedaan in de Nederlandse Staatscourant en in een landelijk verspreid dagblad.

3.

Voorts geeft de griffier kennis aan het kantoor van het handelsregister, waar de vennootschap is ingeschreven.

4.

De rechtbank hoort de schuldeisers onderscheidenlijk de wederpartijen die zijn verschenen.

5.

Hoger beroep moet binnen drie weken na de dagtekening van de eindbeschikking worden ingesteld bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. De voorgaande leden vinden in hoger beroep overeenkomstige toepassing.

Naast artikel 997 Rv zijn de overige bepalingen van de tiende titel van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van belang. In het bijzonder zij gewezen op artikel 995 Rv:

Artikel 995 Rv

1.

In de zaken die ingevolge het bij of krachtens Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek bepaalde met een verzoekschrift worden ingeleid, is, tenzij anders is bepaald, bevoegd de rechter van de woonplaats van de rechtspersoon. Nadat de rechtspersoon is opgehouden te bestaan blijft deze rechter bevoegd in zaken betreffende de vereffening, de benoeming van bewaarders van boeken en bescheiden en het verlenen van machtiging tot inzage in boeken en bescheiden.

2.

Het verzoekschrift vermeldt, onverminderd het in artikel 278 bepaalde, de naam en de woonplaats van de rechtspersoon.

3.

De rechter gelast in ieder geval de oproeping van de rechtspersoon.

Zoals uit artikel 995 Rv volgt, dient het verzoekschrift te worden ingediend bij de rechtbank van de woonplaats van de rechtspersoon.13 Het betreft de rechtspersoon die ‘hoofdschuldenaar’ is, zo is bepaald in artikel 2:404 lid 5 BW. De term hoofdschuldenaar is opmerkelijk. Dit verraadt de gedachte achter de vrijstellingsregeling en doet erg sterk denken aan borgtocht waarbij sprake is van een hoofdschuldenaar en een zekerheidsverstrekker. Bij een zekerheid die ten behoeve van een schuld van een derde wordt gesteld, wordt gesproken van een hoofdschuldenaar. Bij hoofdelijke aansprakelijkheid zijn alle hoofdelijke schuldenaren naast elkaar verbonden voor hetzelfde deel, namelijk het geheel. Tevens is er geen volgorde waarin de schuldeiser de schuldenaren aan dient te spreken. Subsidiariteit ontbreekt. Ook om deze reden is er bij hoofdelijkheid geen sprake van een hoofdschuldenaar en een schuldenaar die lager of later in rang is. Bij hoofdelijkheid wordt in de regel gesproken van medeschuldenaren. Van een hoofdschuldenaar wordt in de regel gesproken bij borgtocht of garanties. Gezien het feit dat er geen hoofdschuldenaar is (tenzij een derde partij weer borg staat voor de rechtspersoon die de 403-verkla-ring heeft afgegeven, hetgeen niets verandert aan de in rechte te betrekken partij), is de woordkeuze in artikel 2:404 lid 5 BW apart en zelfs verwarrend. Gedacht zou kunnen worden dat het de vrijgestelde rechtspersoon betreft. Het is immers de vermogenstoestand van de vrijgestelde rechtspersoon die centraal dient te staan in de procedure. Het van toepassing zijnde artikel 995 Rv14 biedt ook geen opheldering over welke vennootschap wordt bedoeld. Aangezien het verzoek zich richt tegen de rechtspersoon die de 403-verklaring heeft afgegeven, zal die rechtspersoon worden bedoeld.

Opmerkelijk is dat artikel 2:404 lid 5 BW niet bepaalt dat een schuldeiser dient aan te geven welke waarborg hij verlangt, zoals bij andere verzetsregelingen. Artikel 2:404 lid 6 BW laat dit over aan de rechter. De rechter zal in zijn tussenbeschikking bepalen dat het verzet gegrond zal worden verklaard tenzij een door hem bepaalde zekerheid wordt gesteld of een andere waarborg wordt gegeven.15 Wordt door de rechtspersoon die de 403-verklaring heeft afgegeven geen gebruikgemaakt van die mogelijkheid, dan volgt de eindbeschikking waarin het verzet gegrond zal worden verklaard.16

Wanneer het verzoekschrift is ingediend, zal worden bezien of het verzoekschrift voldoet aan alle vereisten die daaraan worden gesteld.17 In lid 1 van artikel 997 Rv is bepaald dat het verzet door de rechter18 met de meeste spoed zal worden behandeld. Op basis van de algemene bepalingen van artikel 271 Rv en verder19 heeft de rechtbank een oproepplicht.20 Uit die artikelen volgt ook op welke wijze de oproeping dient te geschieden. Artikel 995 lid 3 BW bepaalt dat de rechter in ieder geval de consoliderende rechtspersoon dient op te roepen voor de behandeling van het verzoekschrift.21

Het aantekenen van verzet heeft vertragende werking. Wanneer een schuldeiser verzet aantekent, kan dit tot vertraging van de opheffing van de overblijvende aansprakelijkheid leiden. Daarvan zal in de regel sprake zijn, met uitzondering van het onwaarschijnlijke geval waarin de gehele procedure direct wordt opgestart en binnen twee maanden plaatsvindt. De vertraging werkt slechts ten opzichte van de zich verzettende schuldeiser(s). Ten aanzien van schuldeisers die niet in verzet komen, komt de overblijvende aansprakelijkheid gewoon te eindigen.

Indien een schuldeiser of de rechtspersoon die de overblijvende aansprakelijkheid wenst te beëindigen het niet eens is met een door de rechtbank in een verzetsprocedure afgegeven beschikking, kan in hoger beroep worden gegaan bij de Ondernemingskamer.22 Hoger beroep staat open voor zowel tussenbeschikkingen als eindbeschikkingen.23

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.