Wilsdelegatie in het erfrecht (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/II.4.4.2.4:II.4.4.2.4 Voldoende bepaaldheid voor vorderingen op naam

Wilsdelegatie in het erfrecht (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/II.4.4.2.4

II.4.4.2.4 Voldoende bepaaldheid voor vorderingen op naam

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Ten aanzien van de levering van vorderingen is het, anders dan bij de levering van een onroerende zaak, mogelijk om toekomstige vorderingen te leveren, zelfs zonder dat daarvan mededeling behoeft te worden gedaan aan de schuldenaar (zie art. 3:94 lid 3 BW, evenals art. 3:239 lid 1 BW voor de verpanding van vorderingen).1 Welnu:

‘Omdat in deze gevallen mededeling van de levering, dan wel de verpanding, niet aan de schuldenaar van de desbetreffende vordering behoeft te worden meegedeeld, is ook niet vereist dat de identiteit van deze schuldenaar reeds bij de levering/verpanding bekend is (curs. NB).’2

De mogelijkheid om toekomstige vorderingen te leveren en te verpanden zonder dat daarvan mededeling behoeft te worden gedaan aan de schuldenaar heeft ertoe geleid dat de vraag naar de mate van bepaaldheid in cessie- en pandakte de afgelopen jaren meerdere malen aan de Hoge Raad is voorgelegd.3 Of een vordering met voldoende mate van bepaaldheid is omschreven, is een vraag van overwegend feitelijke aard.4

Sinds het arrest van de Hoge Raad van 14 oktober 1994,5 ook bekend als het arrest Spaarbank Rivierenland/ Gispen q.q., kan gezegd worden dat er ten aanzien van vorderingen op naam een soepel bepaaldheidsvereiste geldt, in de zin dat bepaalbaarheid volstaat.6 De Hoge Raad besliste in dit arrest dat het voldoende is dat de akte zodanige gegevens bevat, dat, eventueel achteraf, aan de hand van de akte kan worden vastgesteld om welke vordering het gaat. Het is dan ook niet vereist dat de vordering in de akte zelf moet worden gespecificeerd door vermelding van bijzonderheden zoals de naam van de debiteur, het nummer van een factuur of een aan de debiteur toegekend cliëntnummer. Er kan bijvoorbeeld worden volstaan met een verwijzing in de cessieakte naar een ter gelegenheid van het opmaken van de akte uitgedraaide computerlijst waarop de te leveren vorderingen nader omschreven zijn.7 Deze opvatting van het bepaaldheidsvereiste heeft de Hoge Raad in latere arresten herhaald.8 In HR 20 september 2002, NJ 2004/182 (Mulder q.q./Rabobank Alphen aan den Rijn)9 werd zelfs toegestaan, een ‘generieke omschrijving’ van de te verpanden vorderingen in de trant van:

‘alle ten tijde van de ondertekening van de akte bestaande rechten of vorderingen jegens derden en alle rechten of vorderingen jegens derden die worden verkregen uit de ten tijde van de ondertekening van de akte bestaande rechtsverhoudingen met die derden.’10

De Hoge Raad overweegt in dit arrest in r.o. 3.5 dat:

‘[…] voor het vestigen van een pandrecht op een of meer vorderingen voldoende is dat de pandakte zodanige gegevens bevat, dat eventueel achteraf, aan de hand daarvan kan worden vastgesteld om welke vordering(en) het gaat. Anders dan in onderdeel 1 wordt betoogd, kan een generieke omschrijving als hiervóór in 3.1 onder (v) weergegeven tot een geldige overdracht of verpanding leiden, omdat het generieke karakter van een dergelijke omschrijving en het ontbreken van een nadere specificatie van de betrokken vorderingen niet in de weg staan aan het oordeel dat een dergelijke omschrijving voldoet aan het vereiste van voldoende bepaaldheid in de zin van art. 3:84 lid 2. Zulks in overeenstemming met de in de conclusie van de Procureur-Generaal onder 7 besproken arresten, waaruit volgt dat het vereiste van voldoende bepaaldheid bij de akte van cessie of verpanding niet strikt moet worden uitgelegd (curs. NB).’

En in r.o. 6 dat:

‘Dat voor nadere specificaties te rade moet worden gegaan bij de boekhouding van de pandgever doet niet af aan de voldoende bepaaldheid van de vorderingen.’

De boekhouding van de pandgever vormt namelijk een objectieve bron voor de nadere specificatie van de individuele vorderingen.11

Het bepaaldheidsvereiste dat geldt voor de cessie en verpanding van vorderingen kan dus, blijkens de jurisprudentie, soepel worden geïnterpreteerd in die zin dat bepaalbaarheid voldoet. Indien aan de hand van de akte of als aanvulling daarop buiten de akte liggende gegevens (zoals administratie), de te leveren of te verpanden vordering kan worden geïdentificeerd is aan het bepaaldheidsvereiste voldaan.12

De bepaalbaarheid die geldt voor de levering en verpanding van vorderingen op naam is niettemin van een andere orde dan bepaalbaarheid die geldt voor de verbintenisscheppende overeenkomst (art. 6:227 BW). De gegevens aan de hand waarvan kan worden vastgesteld om welke vordering het gaat, dienen namelijk telkens objectief te zijn.13 Deze objectieve maatstaf is, zoals ik hierna zal toelichten, een andere als door Bolweg werd bedoeld.14

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.