9.1.1 Reproductie van democratie en rechtsstaat

Volgens de normatieve democratietheorieën is het de taak van de overheid om het behoud en de ontwikkeling van de democratische rechtsstaat te bevorderen.1 Ze verwoorden het democratisch ideaal en benadrukken het belang dat de burger een goed ingevoerde participant in de politiek is.2 Niet alleen kennis is vereist. Maar ook een zeker niveau van actieve betrokkenheid, hetgeen onder meer tot uitdrukking komt in de politieke belangstelling en participatie als vormen van politieke betrokkenheid, is daartoe nodig.3 Met name in een participatiedemocratie is actieve betrokkenheid en deelname van (staats)burgers vereist.4

Deze deelname dient te getuigen van een politieke volwassenheid en het vermogen om de democratische rechtsstaat vorm te geven. De normatieve democratietheorieën onderstrepen de noodzaak burgers te vormen tot actieve deelnemers aan de democratie.5 Ze postuleren een geslaagde politieke socialisatie van jongeren door het toerusten met political involvement.6 Het democratisch handelen vergt een doelgerichte vorming. Bij gebreke hiervan is de leerling later in de politieke kringloop eerder buitenstaander dan participant.7

De normatieve democratietheorieën gaan ervan uit dat belangstellende burgers een democratische samenleving in stand willen en kunnen houden. Dat vraagt om burgers die een daadwerkelijke belangstelling koesteren voor de publieke zaak.8 Het deelnemen van burgers aan activiteiten - in de politieke kringloop - van idee tot besluitvorming is volgens Easton ‘het participeren aan het geheel van politiek/processuele interacties, waardoor een gezaghebbende toedeling van de algemeen gedeelde waarden voor een samenleving plaatsvindt’.9 Politiek is daarmee te duiden als de gezaghebbende toedeling van de algemeen gedeelde basiswaarden. In de praktijk betekent dit ‘een politieke kringloop van actoren, opvattingen, gedragingen en posities met als uiteindelijk doel het beïnvloeden van de inhoud, totstandkoming en effecten van het overheidsbeleid’.10

Om dit te realiseren is kennis nodig van de politieke democratie en enige oefening in instrumentele vaardigheden. Voor een gemotiveerde keuze, met of zonder kieswijzer, dienen deze debatten op hun waarde geschat te kunnen worden.11 Het enkele feit dat de directe verkiezingen in de representatieve democratieën bestaan, vormt op zichzelf al een legitimatie voor de staatsburgerlijke vorming. Desalniettemin leidt dit niet als vanzelf tot de toewijding van de kiezers aan de democratische rechtsstaat.