7 Exameneisen en leerboeken staatsinrichting en recht

Na de beschrijving van de wordingsgeschiedenis van de (curricula)posities van de vakken staatsinrichting, recht en maatschappijleer bespreek ik - met het oog op de invoering van staatswetenschappen en recht in 1863 - de werkzaamheden van de in par. 3.6.5 en 3.7.3 kort getypeerde liberale staatsman Thorbecke als wetenschapper, grondlegger van ons huidige staatsbestel1 en wetgever van de MO-wet.2 Hij verrichtte baanbrekend werk, waardoor ‘de vorming van de ‘hoogere burgers’ in een ontluikende, zich tot eenheidsstaat vormende, industriële natie, tot stand kwam’.3 De vraag rijst in hoeverre deze werkzaamheden afstraalden op de vastlegging van staatsburgerlijke en juridische vorming in de MO-wet (1862). Voor het beantwoorden van deze vraag bespreek ik de belangrijkste kenbronnen als rijksleerplannen, examenprogramma's en (een selectie van) leerboeken staatsinrichting en recht.

In hoofdstuk 8 beschrijf ik de universitaire lerarenopleidingen (ULO's) en de MO-opleidingen en een diorama van de belangenbehartiging door de lerarenverenigingen van het onderwijs in de vakken staatsinrichting, (handels)recht en maatschappijleer. De legitimatie van burgerschapsvorming, mede in relatie tot de vrijheid van onderwijs (artikel 23 Gw), de onderwijs- en leerdoelen en de kennisbasis in doorlopende leerlijn bespreek ik in hoofdstuk 9. De in hoofdstuk 10 te beschrijven wetsgeschiedenis van de Wet verduidelijking van de burgerschapsopdracht aan scholen (2021) gaat aan de bespreking van de relatie van burgerschapsvorming en de grenzen en reikwijdte van artikel 23 Gw en de democratisch-rechtsstatelijke vereisten vooraf. Hoofdstuk 12 bevat samenvattende conclusies en codificatievoorstellen voor de inrichting van: (a) longitudinale, doelgerichte en samenhangende burgerschapsvorming, als doelbepaling, thema in andere vakken en kennisgebied en vak burgerschap, en voor: (b) het keuzevak rechtswetenschap (vwo/havo).