4.2.5 De EMU: een asymmetrische unie

De totstandkoming van de EMU heeft geresulteerd in een asymmetrische unie: een centraal monetair beleid en een decentraal economisch beleid. Er werd volstaan met het coördineren van de nationale beleidsbeslissingen op Europees niveau, via soft law en het afdwingen van budgettaire discipline via marktdiscipline (artikelen 123 tot en met 125 VWEU) en het stellen van cijfermatige budgettaire regels via hard law. De nationale ruimte om de begroting vast te stellen werd in zoverre ingeperkt dat het nationaal economisch en budgettair beleid binnen bepaalde in het Europees recht neergelegde grenzen diende te blijven. De rol van de EU was dan ook vooral corrigerend van aard: pas wanneer de regels door de lidstaten werden overtreden kon de Unie ingrijpen door het opleggen van sancties. Het was primair de taak van de lidstaten om gezonde overheidsfinanciën na te streven.

Volgens sommigen ging de in het Verdrag van Maastricht neergelegde economische samenwerking niet ver genoeg.1 Ook vonden critici de economische beleidscoördinatie in het Verdrag van Maastricht nog te vrijblijvend geformuleerd waarvan de handhaving bovendien afhankelijk was van een politiek oordeel van de Raad, waardoor de monetaire unie in gevaar zou kunnen komen.2 Bovendien zouden de convergentiecriteria te zwak zijn en zou nog onvoldoende convergentie zijn bereikt tussen de lidstaten waardoor het oprichten van een volwaardige monetaire unie een overhaaste beslissing zou zijn.3

De eurocrisis bracht aan het licht dat – zoals de critici al voorspelden – het uitgangspunt dat het primair de taak is van de nationale lidstaten om te voorkomen dat hun budgettair beleid de monetaire unie in gevaar brengt niet het gewenste effect had.