2.2.5 Maatschappelijke ondernemingen

Op 12 juli 2007 heeft de Minster van Justitie een ambtelijk voorontwerp van een wetsvoorstel tot ‘Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de introductie van een rechtsvorm voor de maatschappelijke onderneming’ vrijgegeven.1 In het ambtelijk voorontwerp wordt voorgesteld om ‘de maatschappelijke onderneming’ als nieuwe rechtsvorm in Boek 2 BW te introduceren die geschikt is voor scholen, zorginstellingen, woningcorporaties en anders instellingen in de semi-publieke sfeer. Daartoe wordt de maatschappelijke onderneming toegevoegd aan de opsomming van rechtspersonen in art. 2:3 BW, waarmee het aantal in Boek 2 BW geregelde rechtspersonen uitkomt op zeven.2 De maatschappelijke onderneming wordt geregeld in een nieuwe titel 6A van Boek 2 BW. Het daarin opgenomen voorgestelde art. 2:307a lid 1 BW schrijft kort gezegd voor dat de maatschappelijke onderneming diensten aanbiedt of werkzaamheden verricht die specifiek en uitsluitend zijn gericht op het daarmee gediende maatschappelijke belang. Het voorgestelde art. 2:307a lid 2 BW bevat een met een bij de stichting geldend vergelijkbaar uitkeringsverbod. Volgens de toelichting op het ambtelijk voorontwerp onderscheidt de maatschappelijke onderneming zich van de commerciële onderneming doordat zij een externe, op de belangen van de afnemers van de aangeboden diensten gerichte doelstelling heeft. Eventuele winst wordt niet aan de kapitaalverschaffers uitgekeerd, maar komt geheel ten goede aan het maatschappelijke belang.

Het ambtelijk voorontwerp stelt de omzettingsregeling van art. 2:18 BW volledig open voor de maatschappelijke onderneming.3 Dat betekent dat een BV, NV, vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij en stichting kan worden omgezet in een maatschappelijke onderneming en omgekeerd. De aanvullende eisen die thans gelden bij de omzetting van een stichting, komen eveneens te gelden voor de omzetting van een maatschappelijke onderneming.4 Het betreft de in paragraaf 2.8.6 hierna te bespreken rechterlijke machtiging en de in paragraaf 2.8.7 hierna te behandelen vermogensklem.