NJB 2024/254:Soevereinen en autonomen in recht en rechtspraak

NJB 2024/254

Soevereinen en autonomen in recht en rechtspraak

Een overzicht

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In december 2023 luidde de President van de Hoge Raad de noodklok over een groeiend aantal burgers dat zich soeverein of autonoom verklaart. Negentien verhuisdozen aan brieven met daarin autonoomverklaringen hebben op dat moment hun weg gevonden naar het Korte Voorhout in Den Haag, aldus de President. De brieven zijn evenzovele verklaringen van burgers dat zij eenzijdig alle banden met de Staat verbreken. Het is niet mogelijk zich bij de Staat uit te schrijven. Echter, door een onophoudelijke stroom van papier met daarin onbegrijpelijke, inconsistente en ondeugdelijke argumenten te combineren met het steeds vaker aanhangig maken van uitzichtloze rechtszaken vormen autonomen een groeiend probleem voor het rechtssysteem. Er bestaat daarom alle reden om op de onhoudbaarheid van hun argumentatie in te gaan zoals in andere landen in de literatuur al langer gebeurt.

1. Inleiding

In twee hoogst ongebruikelijke, publieke optredens luidt de President van de Hoge Raad in december 2023 de noodklok over een groeiend aantal burgers dat zich soeverein of autonoom verklaart.2Negentien verhuisdozen aan brieven met daarin autonoomverklaringen hebben op dat moment hun weg gevonden naar het Korte Voorhout in Den Haag, zo merkt ze op. De Hoge Raad is niet het enige doelwit van deze papieren stortvloed. Ook de Belastingdienst, de Kiesraad, de Raad van State, gemeentes en provincies, hebben de afgelopen tijd duizenden brieven van burgers ontvangen die zich buiten de Nederlandse rechtsorde plaatsen.3Dit herhaaldelijk schrijven, in Duitsland ook wel Vielschreiberei en in de Anglo-Saxische wereld paper terrorism genoemd, hanteren autonomen en soevereinen ook richting schuldeisers, deurwaarders en het Centraal Justitieel Incassobureau.4De brieven zijn evenzovele verklaringen van burgers dat zij eenzijdig alle banden met de Staat verbreken. Het is niet mogelijk zich bij de Staat uit te schrijven. Maar de poging heeft desalniettemin verstrekkende, praktische gevolgen, nu deze groep iedere rechtsgrond voor belastingen, verzekeringen en boetes afwijst. In werkelijkheid stapelen de vorderingen en de schulden zich op, kloppen deurwaarders steeds vaker bij soevereinen en autonomen op de deur en zijn uithuiszettingen aan de orde van de dag. Van de oproep van de President van de Hoge Raad kan moeilijk worden gezegd dat die plaatsvindt in een vacuüm. Dezelfde bezorgdheid klinkt steeds vaker door in de media. In toenemende mate richten ook zij de schijnwerpers op een groep die de aansluiting met de samenleving allengs dreigt te verliezen.5In de Nederlandse rechtswetenschap blijft het echter betrekkelijk stil; vooralsnog wordt niet of nauwelijks op systematische wijze op (de argumentatie van) de soevereinen en autonomen gereageerd.6

Op het eerste gezicht is het uitblijven van een reactie begrijpelijk: het recht op zelfbestuur dat deze soevereinen en autonomen voorstaan heeft met recht weinig te maken. Met wat in de Engelstalige literatuur wordt geduid als pseudo-juridische argumenten,7denken autonomen de Staat, politie, rechtbanken en andere autoriteiten ‘schaakmat’ te kunnen zetten.8Hoewel dat in de praktijk niet zo blijkt te zijn, kan niet worden ontkend dat autonomen erin slagen stokken in de wielen van het rechtsstelsel te steken. Door een onophoudelijke stroom van papier met daarin onbegrijpelijke, inconsistente en ondeugdelijke argumenten te combineren met het steeds vaker aanhangig maken van uitzichtloze rechtszaken vormen autonomen een groeiend probleem voor het rechtssysteem. Er bestaat daarom alle reden om op de onhoudbaarheid van hun argumentatie in te gaan zoals in andere landen in de literatuur al langer gebeurt.9

En overigens ook in buitenlandse rechtspraak. Ter illustratie: in een 188 pagina’s-tellende Canadese uitspraak uit 2012 vormt een geschil over alimentatieverplichtingen tussen Meads en Meads aanleiding voor een grondige bespreking van het fenomeen van ‘Organized Pseudolegal Commercial Argument (‘OPCA’) Litigants’.10De uitspraak is bedoeld als naslagwerk voor rechters die zich met pseudorecht geconfronteerd zien. Niet alleen worden alle standaard pseudo-juridische argumenten op een rijtje gezet, maar ook worden ze een voor een ontkracht. Daarnaast reikt de uitspraak methoden aan om deze burgers te herkennen en laat het zien hoe deze autonomen opereren. Ook wordt hun merkwaardige juridische taalgebruik geanalyseerd en worden hun concepten doorgelicht. Tevens biedt de uitspraak inzage in de gemeenschappen en personen die goedgelovige en kwetsbare burgers aanzetten tot het gebruik van pseudorecht.11

Het doel van dit artikel is om, naar analogie van Meads vs. Meads, voor Nederland een overzicht van het pseudorecht van autonomen en soevereinen te bieden.12Om in dit overzicht te voorzien is het artikel opgesplitst in een zestal paragrafen, waarvan deze inleiding de eerste is. In de tweede paragraaf neem ik kort enkele methodologische overwegingen door over de zichtbaarheid van autonomen in de Nederlandse rechtspraak. In de derde paragraaf bespreek ik de kernpunten van het pseudorecht van de soevereinen en autonomen in Nederland, met daarbij aandacht voor het internationale karakter van het gedachtegoed. De argumenten van de soevereinen en autonomen zijn doorgaans weinig anders dan knip-en-plakwerk, rechtstreeks overgenomen uit de VS (al dan niet via Duitsland). Om deze internationale verbanden te illustreren doet dit artikel daarom meer dan gebruikelijk een beroep op niet-Nederlands materiaal. In de vierde paragraaf laat ik zien welke juridische kwesties de autonoom doorgaans in de rechtbank aanvecht. In de vijfde paragraaf doe ik enkele concrete suggesties waarmee juridische instanties gerichter op het pseudorecht van soevereinen en autonomen kunnen reageren. Een samenvatting en slotopmerking vormen de zesde en laatste paragraaf.

2. Zichtbaarheid van de autonomen in de Nederlandse rechtspraak

Voordat ik aanvang met het pseudorecht van de soevereinen en autonomen, volgen hieronder eerst enkele opmerkingen over de zichtbaarheid van autonomen binnen het rechtssysteem. Hoe omvangrijk de interactie van soevereinen en autonomen met het Nederlandse rechtsbestel precies is, is lastig vast te stellen; een betrouwbare methode om deze zaken op te sporen is niet voorhanden.13Omdat de argumenten van de soevereinen doorgaans hetzelfde zijn, heeft dat voor een inhoudelijke analyse geen wezenlijke consequenties.

Tot nu toe heb ik ruim honderd relevante rechtszaken geïdentificeerd, dat wil zeggen zaken waarin het soevereine of autonome gedachtegoed een dominante rol speelt.14Zoals ook in het buitenland, waar de aantallen vele malen groter zijn, gaat het hier slechts om het topje van de ijsberg.15Lang niet alle conflicten worden beslecht door de rechter en van de aanhangig gemaakte zaken wordt de overgrote meerderheid niet gepubliceerd, omdat ze juridisch niet interessant zijn dan wel in de kiem worden gesmoord door een kennelijk ongegrondof niet-ontvankelijkverklaring. Het is niet toevallig dat een groot deel van de gepubliceerde uitspraken wrakingen van rechters betreffen, die moeten immers worden gepubliceerd.16

Het vinden van relevante uitspraken is geen sinecure en van de hier gepresenteerde verzameling kan met zekerheid gesteld worden dat zij incompleet is. Dergelijke zaken worden niet voorzien van een apart label, zodat gezocht moet worden op veelgebruikte uitdrukkingen en zinsneden (‘mens van vlees en bloed’, ‘Hoge Raad van de Kinderen’, ‘UCC’, ‘Plakkaat van Verlatinghe’) of terugkerende gemachtigden. Nieuwsberichten over rechtszaken bieden ook aanknopingspunten. Ook effectief is het verder zoeken op motieven die voorkomen in een zaak waarvan zeker is dat deze de autonomen of soevereinen betreft. Zo leidde een beroep op een pauselijke motu proprio van 11 juli 2013 mij naar meerdere, andere zaken waarin dezelfde bron werd aangehaald.17

Grip krijgen op de grootte van de groep die zaken aanhangig maakt is evenmin eenvoudig. In vergelijking met bijvoorbeeld Amerikaanse of Canadese jurisprudentie is het hier gebruikelijke anonimiseren van uitspraken een complicerende factor.18We weten daarom niet zeker of het procederen grotendeels is voorbehouden aan een groep overtuigde autonomen en soevereinen, zoals dat elders het geval is.19

3. Kernargumenten van het pseudorecht van soevereinen en autonomen

Deze derde paragraaf bespreekt de kernpunten van het pseudorecht van de soevereinen en autonomen. De bronnen waarop een dergelijke bespreking gebaseerd zou kunnen worden, zijn schier eindeloos. De autonomen en soevereinen zijn eerst en vooral een product van het digitale tijdperk, zodat ook de beschikbare documentatie zich onophoudelijk vermenigvuldigt – waarbij overigens de uit de VS afkomstige kernideeën zelf al decennia gelijk zijn gebleven.20

In deze bespreking vormen de Nederlandse jurisprudentie en de daarin opgenomen, al dan niet geparafraseerde, proces-verbalen en -stukken het uitgangspunt.21Waar relevant worden deze documenten uitgediept met behulp van andere bronnen en wetenschappelijke literatuur; met name via die laatste categorie wordt het internationale karakter van dit digitale protest zichtbaar. Netolitzky, expert op het gebied van pseudorecht, spreekt in dit kader terecht van een internationale monocultuur en het kan hier nauwelijks verbazing wekken dat Engelse documenten regelmatig hun opwachting maken binnen de Nederlandse soevereinen-rechtspraak.22

Ik begin met een recent arrest over de beruchte box 3-heffing, waarin de Hoge Raad meer duidelijkheid schept over eventueel rechtsherstel voor gedupeerden met betrekking tot de jaren 2017 en 2018.23Het aan dit arrest gehechte beroepschrift is exemplarisch voor het soevereine of autonome gedachtegoed en vormt daarom reden om het hier, inclusief taal- en interpunctiefouten, voor een deel te citeren:

‘Wij gaan in cassatie als mens en niet als natuurlijk persoon. Wij moeten als natuurlijke personen procederen omdat wij door het systeem hiertoe gedwongen worden (dus als belanghebbende) Dat is onder dwang en in strijd met artikel 1 van de grondwet. Men mag niet dwingen. Dus moeten wij als natuurlijke persoon in cassatie gaan omdat het rechtssysteem de mens niet erkend. Wij hebben door de overheid en belastingdienst een eenzijdig contract opgelegd gekregen. De overheid en de belastingdienst zijn bedrijven. B.V’s ingeschreven bij de K.v.K in Washington D.C. in Amerika. De belastingdienst heeft zelfs een ANBI status. Wij hebben als mens, noch als natuurlijk persoon een contract gerekend met het bedrijf de belastingdienst. De aanslagen worden eenzijdig opgelegd. De rechter van het Hoger beroep in Amsterdam kon niet bewijzen dat hij echt een rechter is. Hij kon alleen zijn rijkspas tonen. Is deze uitspraak dan wel wettig? En zijn de wetten van na mei 1940 wel echt geldig? Wij hebben een advocaat gesproken die de documenten en meerdere bewijzen heeft, die op vele site’s te vinden zijn, waaruit blijkt dat wij nog steeds onder duits protectoraat en het SHAEF vallen. Het grondgebied der Nederlanden hoort bij het voormalige Derde Rijk, waarbij overeen is gekomen dat de definitie van ‘Duitsland’ door de zegevierende machten (US, UK, USSR en Frankrijk) de grenzen van de Weimar Republiek van 1937 zijn. Daar valt het grondgebied van Nederland buiten en de gezagsvacuüm is door de op 13 mei 1940 gedeserteerde opperbevelhebber der Nederlandsche strijdkrachten onwettig opgevuld. De soevereiniteit en zeggenschap over het grondgebied is door SHAEF nooit overgedragen en geldt dus nog steeds. De Staat is dus een grondgebied met volk onder het bezettingsregime van SHAEF. Dus alle wetten na deze datum zijn onwettig, dus ook de Box 3 Belastingwet en vele andere belastingwetten. (…) Wij gaan uit van een eerlijke uitspraak, ondanks dat dit onmogelijk blijkt te zijn binnen het matrix systeem. Wij zullen de soevereine mens of natuurlijke personen persoonlijk aansprakelijk gaan stellen en gaan door met procederen tot het Europees hof.’

Het beroepschrift is een uitstekende samenvatting van het gedachtegoed van de autonomen en soevereinen. De mysterieuze eerste zin, ‘wij gaan in cassatie als mens en niet als natuurlijk persoon’, vormt het conceptuele hart van het gedachtegoed van autonomen en soevereinen. Even later is het met de zin ‘wij hebben door de overheid en belastingdienst een eenzijdig contract opgelegd gekregen’ opnieuw raak. En met de zin ‘En zijn de wetten van na mei 1940 wel echt geldig?’ is ook het derde fundament aangehaald. Kort gezegd is nagenoeg alle pseudo-juridische activiteit van de soevereinen en autonomen, in Nederland en elders, te herleiden tot de drie principes die in deze zinnen besloten liggen:

1.

De stroman. De wet is alleen van toepassing op rechtspersonen en natuurlijke personen, niet op de ‘mens’.

2.

Contract en de afwezigheid van instemming. Het recht en het overheidsgezag berusten op een contractuele overeenkomst met individuen. Zonder nadrukkelijke instemming is de wet op de ‘mens’ niet van toepassing.

3.

De legitimiteit van de Staat, zijn instituties, en zijn wetten is zodanig gebrekkig dat bestaande wetten ongeldig zijn en de autoriteiten, waaronder de rechter, gezag ontberen.

Stroman: ‘wij gaan in cassatie als mens en niet als natuurlijk persoon’

Dit argument is het fundamentele uitgangspunt voor autonomen en wordt bijkans in iedere zaak gethematiseerd. In het kort wordt hier gesteld dat iedereen wordt geboren als ‘levende mens’, maar dat niemand van ons wordt geboren als ‘natuurlijke persoon’, dat wil zeggen, als juridisch subject.24Via officiële documentatie en bijvoorbeeld een Burger Service Nummer (BSN) creëert de overheid, zonder nadrukkelijke instemming van de ‘soevereine mens’, een kunstmatige persoon of stroman die onder het wettelijk gezag van diezelfde overheid valt. Volgens autonomen is het burgerschap een juridische fictie: een mens ben je, zoals de slagzin luidt, een persoon heb je.25Vandaar dat in soevereine kringen dit burgerschap regelmatig met het Latijnse begrip persona, ‘rol’, wordt vereenzelvigd.26De meesten onder ons leven deze rol en maken geen onderscheid tussen de ‘natuurlijke persoon’ en de ‘levende mens’ die deze rol op zich heeft genomen. De autonoom doet dit wel én, nog belangrijker, stelt dat de ‘levende mens’ expliciet afstand kan doen van het ‘burgerschap’ bij de overheid. Voor de autonoom is dit van groot belang. De Nederlandse wet is volgens hen alleen van toepassing op de ‘natuurlijke persoon’, de juridische fictie, en niet op de ‘levende mens van vlees en bloed’.27Afstand van de natuurlijk persoon betekent dus herwonnen soevereiniteit of autonomie. Dat houdt in de praktijk vooral de belofte in geen belastingen, boetes en soms zelfs geen huur of hypotheek te hoeven betalen.28

De duizenden brieven waarmee dit artikel begon zijn alle dergelijke ‘verklaringen van leven’ met behulp waarvan mensen de grip van de overheid op de ‘natuurlijke persoon’ proberen los te weken. In andere landen worden ook rij- en identiteitsbewijzen regelmatig bij de autoriteiten ingeleverd.29Door afstand te doen van het burgerschap wordt de ‘levende mens’ bevrijd van de overheid en haar ‘burger’-wetten. Vandaar dat de autonomen in de Nederlandse rechtspraak sterk de nadruk leggen op de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, en andere mensenrechtenverdragen.30Dergelijke verdragen spreken hen direct als ‘mens’ aan en niet als ‘burger’, aldus de autonomen.

Deze stroman-argumentatie werkt nogal bevreemdend. Zij wordt in soevereine kringen vaak kracht bijgezet door een onderscheid te maken tussen voor- en achter naam. De voornaam identificeert de ‘levende mens’; de achternaam representeert de ‘persoon’. De menselijke naam van soevereinen en autonomen wordt ook nogal eens van hoofdletters, dubbele punten, gedachtestreepjes of de toevoeging ‘vdf’ (van de familie) voorzien om het onderscheid met de officiële naam te benadrukken.31Zo valt in een wrakingszaak uit 2013 te lezen dat wanneer de rechter aan de verzoeker vraagt of hij ‘[naam A]’ is, deze antwoordt dat hij ‘[naam B]’ heet, ‘een soeverein persoon is, en dat [naam A] in zijn tas zit’, waarop de rechter antwoordt dat hij ‘geen zaken kan doen met een tas’.32In de tas, zo wordt niet veel later duidelijk, zit het paspoort van de verzoeker. Toen de rechter de man verzocht te vertrekken wegens identificeringsweigering, wraakte de verzoeker de rechter, omdat hij niet als ‘mens of als soeverein persoon is behandeld, maar als burger die onder de Nederlandse wet valt’.

De splitsing tussen de ‘burger/natuurlijke persoon’ en de ‘levende mens’ leidt tot allerhande gefantaseerde constructies. Zo stelt de eiser in een zaak over onbetaalde verkeersboetes dat ‘de gemachtigde’ (lees: de ‘mens van vlees en bloed’), die enkel met een voornaam verschijnt, de bestuurder van het voertuig was. De betrokkene, de kentekenhouder (lees: de ‘stroman’ of ‘natuurlijke persoon’), was dat niet. Een ‘papieren fictie’, kan immers geen auto besturen.33De kantonrechter, vermoedend dat gemachtigde en betrokkene één en dezelfde persoon zijn, weigerde de gemachtigde toen deze geen achternaam wilde verstrekken. Hierop ging de eiser in beroep en wierp onder andere tegen dat hij als ‘voornamelijk levende man in personificatie is gedwongen’.34Deze poging is niet nieuw. In het buitenland zijn meerdere zaken bekend waarin de ‘mens van vlees en bloed’ als gemachtigde optreedt voor de stroman, schijnbaar naar analogie van de (door mensen vertegenwoordigde) rechtspersoon.35

De kern van het stromanargument is het idee dat de wet niet van toepassing is op de mens, maar enkel op de door de overheid gecreëerde en aan deze mens gekoppelde rechtspersoon. Een expliciete afwijzing van (de overheidsclaims op) die rechtspersoon zorgt ervoor dat de ‘mens’ de eigen oorspronkelijke soevereiniteit terugkrijgt.36Voor zover hier gesproken kan worden van een ontwikkelde persoonsopvatting moet worden opgemerkt dat een radicaal individueel zelfbeschikkingsrecht de conceptuele basis van dit gedachtegoed vormt, hetgeen terug te voeren is op in Amerika ontwikkelde ideeën.37

Contract: ‘wij hebben door de overheid een eenzijdig contract opgelegd gekregen’

Het tweede argument van de soevereinen volgt uit het compromisloze, libertaire individualisme en draait om het idee van ‘wederzijdse instemming’; buiten de minimale verplichtingen die volgen uit ons menszijn zelf kunnen soevereinen enkel verplichtingen worden opgelegd waarmee ze expliciet hebben ingestemd.38In het juridisch universum van autonomen wordt, in binnenen buitenland, publiekrecht dan ook gaarne gereduceerd tot privaatrecht, door autonomen ook wel ‘burgerrecht’ genoemd.39Zo is volgens autonomen alle Nederlandse wetgeving en iedere vorm van staatsautoriteit in essentie contractueel of gebaseerd op contractuele relaties. In binnen- en buitenland wordt daarom regelmatig gesteld dat de overheid zelf een bedrijf is, dat rechters ingeschreven moeten staan bij de Kamer van Koophandel en dat overheidsinstanties zonder contracten geen verplichtingen kunnen afdwingen.40

Nu de soevereine mens niet met het ‘burgercontract’ heeft ingestemd, zijn de uit dit ‘contract’ voortvloeiende verplichtingen, dat wil zeggen in theorie de wet en in de praktijk de opgelegde belastingen, niet op hen van toepassing. Het staat autonomen vrij om het contract wél te accepteren, maar vooral ook om deze af te wijzen. De overheid die dit niet accepteert, maakt zich schuldig aan ‘dwang’.41

De verhouding van dergelijke argumentatie tot sociaal contract-theorieën is elders reeds besproken.42Hier beperk ik mij tot het uiteenzetten van de manier waarop dit argument in de rechtszaal wordt aangevoerd. Verreweg het vaakst komt het argument voor in de context van onbetaalde belastingen, verkeersboetes of niet-betaalde verzekeringspremies.43Het idee wordt ook toegepast op het rechtssysteem als zodanig. Zo stellen autonomen geregeld ‘het burgercontract met de overheid’ te hebben opgezegd.44

Een verzoeker, zelfverklaard ‘soeverein mens van vlees en bloed’, stelt in een wrakingszaak uit 2020 nooit akkoord te zijn gegaan ‘met het beleid van het huidige rechtssysteem en belastingsysteem’, en ook geen ‘(zielen)contract of overeenkomst [te hebben] met de rechter en dat evenmin [te willen] hebben’.45Zoals de overheid hen op slinkse wijze in de val lokt en tot contractpartij maakt via de geboorteregistratie en het BSN-nummer, zo denken de autonomen ook dat rechters hen met behulp van allerhande trucjes aan het rechterlijk gezag proberen te onderwerpen.46In een wrakingszaak van 2013 stelt de verzoeker dat ‘indien de rechters hun jurisdictie op enig contract zouden proberen te laten berusten dat de rechters aan verzoeker tegen zijn wil in aansmeren en verzoeker dat contract niet kan opzeggen, dan is er sprake van slavernij’.47

In de zo-even besproken zaak met de ‘tas’, waarin de eiser weigerde zich te identificeren, speelde dezelfde problematiek. Zich in de rechtszaal identificeren of andere ‘bevelen’ van de rechter opvolgen, zoals de eenvoudige suggestie om niet langer te staan maar plaats te nemen, zijn in de ogen van veel soevereinen en autonomen evenzovele geniepige pogingen van de Staat en haar instituties om ‘soevereine mensen’ in de val te lokken. Wordt het bevel opgevolgd, dan wordt ook het contract geactiveerd en is men onderworpen aan de Nederlandse wet en het overheidsgezag.48

De soevereinen maken deze opvatting van het contract op hun beurt tot wapen om de Staat of ambtenaren eenzijdig verplichtingen op te leggen.49Want hoewel een contract, ondertekend met natte inkt, het uitgangspunt lijkt te zijn, kunnen partijen in hun optiek ook zonder expliciete instemming worden gebonden.50Vaak gaat het hier om stilzwijgende instemming. Zo voert de betrokkene in een uitspraak uit 2021 aan dat er door ‘de Koning der Nederlanden en de diverse Ministeries geen bezwaar’ is gemaakt tegen zijn Verklaring van begrip en intentie en zijn Wilsverklaring, waardoor hij zich definitief heeft losgemaakt van de Staat.51In een andere zaak, eveneens over openstaande verkeersboetes, stelt de betrokkene verweer gevoerd te hebben als mens van vlees en bloed. Omdat de officier van justitie op dat beroepschrift heeft beslist, is de betrokkene als mens van vlees en bloed erkend.52

Vooral ambtenaren krijgen te maken met deze ‘eenzijdig opgelegde contracten’, in het bijzonder via agressieve boeteschema’s. Zo worden in 2023 twee contact- en correspondentieverboden opgelegd aan een autonoom die ambtenaren naar aanleiding van handhavend optreden in privé lastigvalt met ongefundeerde sommaties en claims.53De zaken zijn een goed voorbeeld van de gangbare praktijk. Na ruiming van zijn eenden en ganzen wordt door de autonoom, in een ‘verklaring voor waarheid’, restitutie van eigendommen plus 100% van de waarde geëist. Ook worden de betrokken ambtenaren, ‘zonder grondige, verifieerbare, puntsgewijze weerlegging van elk punt dat in deze beëdigde verklaring wordt uiteengezet, onmiddellijk beschuldigd van criminele fraude, diefstal, samenzwering en afpersing’. Hierbij dreigt de autonoom ook internationale commerciële pandrechten uit te vaardigen tegen alle eigendommen van de ambtenaren. Dit betreft een blind gekopieerde Amerikaanse praktijk, die daar grote schade kan aanrichten maar hier niet toepasbaar is.54Ten slotte stelt de autonoom dat het niet binnen dertig dagen reageren op de verklaring neerkomt op een beroep ‘op de doctrine van berusting’ zodat hij het recht zou hebben ‘om privaatrechtelijk alle kosten op de (ambtenaren) te verhalen’.55Nadat op deze verklaring niet wordt gereageerd, volgt een tweede brief, waarin de autonoom stelt dat stilzwijgend is ingestemd met de inhoud van de eerste brief zodat de dreigementen vanaf nu handen en voeten gegeven zouden worden.56

Een dergelijk fictief boeteschema, met stilzwijgend contract incluis, is welbekend in het buitenland. In de onderhavige zaak heeft het er alle schijn van dat het schema een-op-een is gekopieerd uit buitenlandse bronnen. Het schema is natuurlijk een juridische illusie; een contact- en correspondentieverbod, niet geld, viel de autonoom ten deel. Voor betrokken ambtenaren, die niet zonder meer van de fictie op de hoogte zijn, zijn de brieven niet minder intimiderend.57

Gebrekkige staatslegitimiteit: zijn de wetten van na mei 1940 wel echt geldig?

Een centraal onderdeel van de autonome visie op het recht is ten slotte het derde fundament, namelijk dat het recht überhaupt niet geldig is. Het zou de Staat aan legitimiteit ontbreken. Ook dit argument is een internationale constante, hoewel bij de precieze invulling ervan veel regionale variatie zichtbaar is. De staatsillegitimiteit wordt namelijk vaak opgehangen aan revisionistische interpretaties van de vaderlandse geschiedenis.58

De argumenten van de Nederlandse soevereinen leunen evenwel sterk op de Duitse geschiedenislessen van de Reichsburger en Selbstverwalter. In het eerder aangehaalde beroepschrift in cassatie werd bijvoorbeeld betoogd dat de ‘Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force’ (SHAEF) het gezag na afloop van de Tweede Wereldoorlog nooit officieel hebben overgedragen aan de Nederlandse autoriteiten, zodat het bezettingsregime van de SHAEF nog altijd geldt. Vergelijkbare ideeën zijn voorhanden in andere zaken.59

Al in 2014 wraakt een verzoeker de rechter, ten eerste omdat hij door de rechter niet als soeverein persoon is erkend en ten tweede omdat ‘de ongrondwettige status van de Nederlandse regering sinds 1940 nooit is hersteld’. De verzoeker is daarom niet gehouden aan deze ‘ongeautoriseerde en illegale machtsuitoefening’.60In een recentere uitspraak wordt deze rechtshistorische lezing gepreciseerd: ‘de beslissing om de zetel van de regering gedurende de oorlogsjaren 1940-1945 buiten het Rijk te vestigen’ biedt grond om de legitimiteit van de Nederlandse Staat, ‘en daarmee de bevoegdheid van de raadsheren om recht te spreken’, in twijfel te trekken.61Dit argument wordt, in min of meer dezelfde bewoordingen, in 2023 voor de rechter herhaald: de Grondwet, en het systeem dat die wet als grond neemt, is ongeldig omdat ‘de Kroon zich tijdens de Tweede Wereldoorlog buiten het Rijk heeft geplaatst’.62

De Duitse Reichsburger en Selbstverwalter, die in hun ideologie een veel grotere nadruk leggen op revisionistische interpretaties van de geschiedenis, concentreren zich ook regelmatig op de Tweede Wereldoorlog, en op de SHAEF in het bijzonder, om de legitimiteit van de bestaande rechtsorde te betwisten.63De Germaanse invloeden op de Nederlandse autonomen zijn in het bijzonder zichtbaar in een arrest van 2023, waarin wordt gesteld dat de SHAEF-bezettingsmacht het ‘Nederlandse rechtssysteem onder USA jurisdictie’ brengt en ook dat de betrokkene zelf behoort tot het ‘Inheemse Volk der Germaniten’.64

Het beroep op het lidmaatschap van een (al dan niet fictief) inheems volk om zich aan bestaande wet- en regelgeving te onttrekken is, opnieuw, internationaal gangbaar. De Duitse soevereinen hebben dit argument gecoöpteerd door zich onder het niet-erkende en door het Bundesverwaltungsgericht afgewezen ‘Indigenes Volk Germaniten (sic)’ te scharen.65Duitse invloeden op het Nederlandse soevereine gedachtegoed waarvan het bestaan hier en daar al werd vermoed, worden in ieder geval in het hierboven genoemde arrest van 2023 bijzonder duidelijk.66

Deze alternatieve lezingen van de geschiedenis hebben vooral tot doel om het vigerende overheidsgezag af te wijzen. Niet altijd komt het tot dergelijke historische uiteenzettingen – vaak wordt in plaats daarvan een beroep gedaan op een zelfgecreëerd natuurrecht.67En nog veel vaker wordt in de rechtszaal eenvoudigweg het gezag van de rechter als zodanig betwist.68De rechter, lazen we bijvoorbeeld in het hierboven geciteerde beroepschrift in cassatie, ‘kon niet bewijzen dat hij echt een rechter is’ en kon ‘alleen zijn rijkspas tonen’.69

In andere zaken worden door soevereinen evenzeer op hoge poten allerlei zaken van de rechter geëist die, indien de rechter daar niet stante pede mee over de brug komt, de rechter illegitiem zouden maken. Het gaat hier vaak om legitimatie, de akte van beëdiging, een volmacht, of een inschrijving bij de Kamer van Koophandel.70Indien de rechter weigert aan een (vaak onmogelijk) verzoek te voldoen, wordt regelmatig gewraakt. In een recente wrakingszaak is bijvoorbeeld het volgende te lezen in het proces-verbaal van de zaak die aan de wrakingszaak ten grondslag ligt: ‘gedaagde vraagt aan de rechter: Wie bent u? Wat is uw naam? U moet bewijzen dat u rechter bent. De rechter antwoordt dat zij dit niet hoeft. Gedaagde antwoordt dat de rechter dit wel moet doen en wraakt de rechter’.71

Deze trits aan eisen is juridisch onbegrijpelijk en krijgt vooral betekenis wanneer zij begrepen wordt als een poging om de controle te hernemen. De dwingende toon van de autonomen is een antwoord op de dwang van het systeem. De vragen aan de rechter plaatsen de magistraat in de schoenen van hen die machteloos zijn, van hen die niet vragen maar bevraagd worden, van hen die niet eisen maar van wie geëist wordt en van hen, ten slotte, die niet anders kunnen dan luisteren en gehoorzamen. Nu worden de rollen omgedraaid. De poging een machtsgebrek op magische wijze om te zetten in een machtspositie, zo zou men kunnen stellen, vormt de signatuur van de autonomen.

4. Hoofdonderwerpen in de rechtszaal

Het pseudorecht van autonomen komt in Nederland en daarbuiten voornamelijk voor in de volgende situaties:

1.

om aan de verplichting tot het betalen van (inkomsten) belasting, boetes, verzekeringspremies of andere betalingsverplichtingen te ontkomen;

2.

om overheids- en institutionele beambten aan te vallen of tegen te houden;

3.

om strafvervolging te ontlopen;

4.

om gratis geld te creëren of anderszins schulden teniet te doen.72

Dit houdt in dat praktisch alle autonomen-rechtspraak de rechtsverhouding overheid-burger betreft en nauwelijks burgers onderling; daarbij gaat het in het bijzonder om de verplichtingen, niet de rechten die uit burgerschap volgen.73Over de verhoudingen tussen deze vier categorieën kan voorts nog opgemerkt worden dat de eerste (1) categorie in zowel buiten- en binnenland de grote meerderheid uitmaakt.74In 45 van de 112 verzamelde Nederlandse autonomen-zaken betreft het inkomensbelasting (en vaak daarbij de premie volksverzekeringen).75Een kleiner aantal ziet op motorrijtuigenbelasting (twee zaken), gemeente- (vier zaken) of waterschapsbelasting (één zaak), vennootschapsbelasting (één zaak), verkeersboetes (negen zaken), of verzekeringspremies (zes zaken).76

In het Belastingblad is onlangs een deel van deze zaken door Boone besproken.77Hij besteedt daarin geen aandacht aan het veelvuldig geponeerde argument dat belastingen (aftrekbare) giften zouden zijn, vaak kracht bijgezet door op de Algemeen Nut Beogende Instellingstatus van de Belastingdienst te wijzen, zoals ook in het hierboven geciteerde beroepschrift in cassatie.78In de jurisprudentie zijn hiervan zeker een twintigtal zaken bekend, waarin vaak dezelfde gemachtigde, een autonomen-goeroe en zelfverklaard juridisch adviseur, optreedt.79Toen in 2021, na vijf jaar consistente jurisprudentie, wéér een zaak met deze argumentatie werd betwist, stelde de belanghebbende dat deze jurisprudentielijn ‘onbegrijpelijk’ zou zijn.80De uitkomst van die zaak laat zich raden, maar een grote impact op het gedachtegoed lijkt al deze jurisprudentie niet te hebben. Nog op 8 november 2023 is door de rechter een dwangsom opgelegd aan het ‘Juridisch Kantoor Plate’ voor het verstrekken van belastingadvies met de strekking dat de Belastingdienst een ANBI is en inkomstenbelasting een gift.81

Dan de tweede categorie (2: om overheids- en institutionele beambten aan te vallen of tegen te houden). Hieronder vallen vooral de wrakingszaken, vijfentwintig in totaal, die vaak voortkomen uit zaken over openstaande rekeningen; zoals hierboven uiteengezet proberen autonomen met wrakingen de legitimiteit van de overheid en de rechterlijke macht in het bijzonder te betwisten.82Onder deze categorie vallen ook de twee hierboven besproken zaken waarin ambtenaren lastig zijn gevallen, een handvol rechtszaken tussen ouders en jeugdbescherming,83en drie strafzaken over wapenbezit en bedreiging.84De rechter merkt in de eerste van die twee zaken overigens op dat de enkele vaststelling dat de verdachte ‘het soevereine gedachtegoed aanhing’ niet als strafverhogend kan gelden.85

De derde categorie (3: om strafvervolging te ontlopen) is in de (gepubliceerde) Nederlandse rechtspraak relatief slecht zichtbaar omdat het hier in de regel lijkt te gaan om kleine vergrijpen die enkel op de radar komen indien de (politie)rechter wordt gewraakt en de zaak dus wordt gepubliceerd.86

Een bijzondere categorie is de poging om geld uit het niets te creëren of anderszins schulden teniet te doen (4), onder welke noemer bij mijn weten slechts twee rechtszaken gepubliceerd zijn; één wrakingszaak refereert aan dezelfde ideeën.87Om een marginaal fenomeen gaat het hier evenwel niet. De duizenden brieven die naar de Belastingdienst en de Raad van State zijn gestuurd, vallen alle onder deze categorie. In rechterlijke uitspraken zelf wordt duidelijk dat het, in begin 2022, gaat om 7900 brieven van 4900 personen bij de Belastingdienst; bij de Raad van State, in oktober 2023, staat de teller al op 15.000 brieven.88

Deze brieven zijn bedoeld om een niet-bestaand ‘geboortetrust’ op te eisen. Als dat niet al het geval was, dan treden we met dit geboortetrust nog explicieter de complotwereld binnen. De common law-terminologie verraadt al dat ook dit een uit de Verenigde Staten afkomstig idee is, ook wel ‘The Redemption Scheme’, ‘Accept for Value’, of ‘A4V’ genoemd.89Met een beroep op pseudorecht zouden grote sommen geheim geld voor ‘levende mensen’ beschikbaar gemaakt kunnen worden, welke sommen de overheid in de naam van de ‘natuurlijk persoon’ vasthoudt. In een wrakingszaak wordt een tipje van de sluier opgelicht: de overheid zou speculeren met een voor iedere burger afgesloten ‘levensverzekering met BSN-nummer (sic)’; in de Verenigde Staten gaat het veelal om de theorie dat de overheid sinds 1933, toen de gouden standaard losgelaten is, de toekomstige belastingafdrachten van individuen verkoopt om met de opgestreken sommen de dollar te stabiliseren.90Als de soevereine mens zich terugtrekt en niet langer borg staat voor de ‘natuurlijke persoon’ wiens toekomstige belastingafdrachten door de overheid verkocht zouden zijn, komt deze som toe aan de ‘vrije mens’. Vaak wordt door buitenlandse soevereinen ook gesteld dat bestaande schulden door schuldeisers met dit fonds dienen te worden verrekend; Nederlandse voorbeelden van dergelijke praktijken zijn mij (nog) niet bekend.91

De achterliggende, niet zonder meer incorrecte, gedachte lijkt hier te zijn dat de kredietwaardigheid van een land in principe afhankelijk is van de hoeveelheid belasting die een volk kan betalen. De autonomen hebben hier te veel en te letterlijke consequenties aan verbonden. In de twee Nederlandse zaken, waarin kort gezegd de uitkering uit het trustfonds wordt opgeëist, hebben eisers nul op het rekest gekregen.

5. Aandachtspunten en aanbevelingen

In de twee voorgaande paragrafen zijn de kernargumenten en de hoofdonderwerpen van de autonomen in de Nederlandse rechtspraak uiteengezet. In deze vijfde paragraaf draag ik drie, meer algemene pijnpunten aan, zonder daarbij volledigheid te pretenderen. Ook verken ik een drietal oplossingen die los staan van deze algemene pijnpunten en meer strikt zien op de juridische praktijk.92

Allereerst de algemene pijnpunten, waarbij ik vooral de aandacht van ambtenaren en rechters hoop te vestigen op zaken die ofwel onderbelicht zijn gebleven ofwel die nog niet in Nederland spelen maar dat, gelet op de ontwikkeling van deze groepen in het buitenland, spoedig zouden kunnen doen. Dit betreft drie zaken: radicaliseringsdreiging, ‘autonome’ kinderen en ‘autonome’ ambtenaren. Deze drie zaken vormen alle drie punten van grote zorg in het buitenland, waar de autonomen al veel langer actief zijn, maar zijn in Nederland tot nog toe niet of nauwelijks met de soevereinen in verband gebracht.

Ik begin met de radicaliseringsdreiging. De pseudojuridische argumenten zijn de woordelijke rechtvaardiging van een breder wereldbeeld. Het is bekend dat soevereine burgers politiek gemotiveerd zijn. En wie soevereiniteit predikt, komt vroeg of laat ook over het geweldsmonopolie te spreken. Zo schreven Caspar & Neubauer in 2012 nog dat geweld onder Duitse Reichsburger en Selbstverwalter ‘zelden voorkomt’; sinds 2013 is de beweging echter actief militant.93Tien jaar later, op 7 december 2022, trekken Duitse antiterreureenheden en masse uit om een gewelddadige couppoging te verijdelen. Bij onze oosterburen zit de schrik er begrijpelijkerwijs goed in. De exponentieel stijgende cijfers onderstrepen een groeiende neiging naar eigenrichting en de Duitse autoriteiten hebben zich de afgelopen jaren niet voor niets geconcentreerd op aan Reichsburger en Selbstverwalter verstrekte wapenvergunningen.94Wat betreft de VS is de Oklahoma City bombing (1995; 168 doden) slechts één voorbeeld uit vele, terwijl ook in andere landen geweld vaak voorkomt.95

In Nederland zijn mij tot nog toe slechts drie zaken bekend die in een geweldsrichting voeren (poging tot wapenbezit en bedreiging/opruiing).96Of dat geringe aantal ook inhoudt dat geweld zelden voorkomt, is een tweede. Rechtszaken voor kleinere delicten blijven vaak ongepubliceerd en soevereinen maken vaak ook deel uit van andere protestgroepen, zodat geweldszaken niet zonder meer aan hen toegeschreven worden. Een zaak over bedreiging, bijvoorbeeld, vond plaats in de context van COVID-19-protesten en kan enkel aan de soevereinen worden toegeschreven door het op het internet circulerend beroepschrift.97De in dit artikel uiteengezette connecties tussen de Nederlandse soevereinen en hun Duitse equivalenten maken sowieso dat waakzaamheid geboden is.

Een vijftal zaken dat te maken heeft met de kinderbescherming en de jeugdzorg is evenzeer een punt van aandacht.98Zo worden onder Duitse Reichsburger en Selbstverwalter kinderen weggehouden van wat zij ‘staatsscholen’ noemen en ligt de kinderbescherming ook in andere landen regelmatig overhoop met autonomen.99Wel moet hierbij de relatie tussen oorzaak en gevolg in het oog worden gehouden; het ligt voor de hand dat een oorspronkelijk controleverlies (over het kind) ouders naar het autonomen-gedachtegoed leidt en niet andersom.100Tegelijkertijd kan dit gedachtegoed ouders wel sterken in voor het kind uiteindelijk schadelijk gedrag – niet in de laatste plaats wanneer bijvoorbeeld het weigeren van ouders om rekeningen te betalen leidt tot de ontruiming van de gezinswoning.

Tot slot een laatste punt van aandacht, naar aanleiding van ontwikkelingen bij onze oosterburen. In Duitsland zijn recent de criteria voor het ontslag van ambtenaren vanwege Reichsburger-lidmaatschap voorwerp van verplichrechterlijke discussie geworden.101Mogen ambtenaren die de Staat zelf niet erkennen ipso facto worden ontslagen? Niet zonder meer, oordeelt het Bundesverwaltungsgericht in 2021, maar een ambtenaar die bijvoorbeeld bij de aanvraag voor een zogenaamd burgerschapscertificaat weigert ‘Duitsland’ onder ‘Staat’ neer te zetten, schendt zijn ambtseed en mag worden ontslagen.102Nederlandse gevallen zijn mij nog niet bekend, wellicht (mede) door het gebrek aan gepubliceerde zaken; bijzondere zorg gaat in Duitsland terecht uit naar militairen of ambtenaren die werken met kwetsbare of gevoelige infrastructuur, waarbij bovendien opgemerkt mag worden dat een van de twee Nederlandse soevereine-geweldszaken een ex-militair betrof die wapens trachtte te kopen en bovendien stelde niet de enige autonome ex-militair te zijn (en dat ter zitting afzwakte).103

Dan een drietal oplossingsrichtingen, achtereenvolgens voor de omgang met autonomen-goeroes, voor het veelvuldige wraken van rechters en voor de omgang met autonomen door instanties.

Ik begin met het (pseudo)juridische entourage van de autonomen, in het bijzonder de goeroes. In het buitenland is bij rechtszaken met sovereign citizens hier en daar sprake van rogue lawyers, advocaten die diensten gestoeld op het pseudorecht aanbieden of deze argumenten faciliteren.104Bij de Nederlandse zaken plaats ik slechts in een enkel geval mijn vraagtekens bij de rol van de advocaat, die überhaupt zeer zelden optreedt, want volgens de meeste soevereinen zijn advocaten onderdeel van het systeem.105Voor zover zichtbaar procedeert de overgrote meerderheid van de soevereinen in eigen persoon of met behulp van een gemachtigde (in 38 van de 112 zaken).106De groep gemachtigden, voor zover niet geanonimiseerd, bestaat voornamelijk uit bekende autonomen-goeroes.107Het heeft er daarom alle schijn van dat de activiteiten van autonomen in Nederland zoals elders met name geconcentreerd zijn rondom deze personen.108

Van hen is bekend dat zij de kwetsbaarheid van de medemens tot verdienmodel hebben gemaakt; de Canadese rechter Rooke, in Meads vs. Meads, plaatst de goeroes in de malebolge, de achtste hellecirkel van Dante’s Inferno.109Dat zullen Nederlandse rechters niet zo snel doen, maar het lijkt wel mogelijk om, zoals onlangs voorgesteld, aan deze vorm van bedrog via het strafrecht paal en perk te stellen.110Op tafel ligt ook de recente uitspraak van de Rechtbank Limburg waarin dwangsommen zijn opgelegd aan het adviesbureau van een pseudorecht-goeroe ter voorkoming van de voortdurende verstrekking van evident onjuist belastingadvies.111Diezelfde rechtbank heeft, in een andere zaak, op grond van ernstige onbekwaamheid dezelfde goeroe het recht ontzegd om als gemachtigde op te treden (ex artikel 81 Rv), vanwege onbekwaam gedrag (het zich valselijk presenteren als jurist; ernstige ondeskundigheid die een goede vertegenwoordiging onmogelijk maakt) en het ter zitting handelen in strijd met de fatsoensnormen; in hoger beroep is deze uitspraak recent bevestigd.112

Deze drietrapsraket van mogelijkheden – het strafrechtelijk vervolgen van misleidende adviesbureaus; het opleggen van dwangsommen voor het bieden van evident onjuist en schadelijk (belasting)advies; en het uitsluiten van goeroes als gemachtigden – zou ik hier ook willen presenteren als een gedegen eerste aanzet om de kern van het probleem aan te pakken. Met de caveat lector dat in andere landen goeroes zonder veel moeite opgevolgd worden en dat de werkelijke kern van het probleem schuilt in een door sociaal-economische crises aangewakkerde vertrouwensbreuk tussen overheid en kwetsbare burgers.113

Een tweede aanbeveling betreft de interactie tussen rechter en soeverein in de rechtbank, in het bijzonder in de context van de ‘wraking’. Zoals hierboven is geïllustreerd dreigen autonomen regelmatig met grote boetes, fabelachtige schadevergoedingen en juridische procedures als antwoord op legitiem handelen door ambtenaren of rechters. Bij aanhoudende overlast is een kort geding met dwangbevel, zoals een enkele maal toegepast in de rechtspraak, een adequaat middel.114

In de rechtszaal zelf komt het regelmatig tot onbehoorlijk gedrag, waarbij meespeelt dat soevereinen en autonomen vaak met een grote, rumoerige groep naar rechtszaken togen en proberen geluids- en video-opnamen te maken.115Deze vijandige houding van de autonoom jegens de rechter komt misschien juridisch het sterkst tot uitdrukking in het voortdurend wraken van de rechter enkel en alleen omdát deze een rechter is.116

Nu het wrakingsmiddel niet dient om de rechtspraak in het algemeen af te wijzen, is interventie op zijn plaats. De beslissing van de Rechtbank Amsterdam op 3 februari 2023 om een dergelijk wrakingsverzoek buiten behandeling te stellen nu iedere motivering ontbreekt, verdient daarom wat mij betreft bredere navolging – hoewel een afwijzing onder vermelding van onvoldoende motivering misschien een proportioneler middel biedt.117Dat in deze verzoeken ‘geen enkele omstandigheid is vermeld waaruit kan volgen dat de rechterlijke onpartijdigheid schade kan lijden of dat daarvoor een objectief gerechtvaardigde vrees bestaat’ wordt een maand later ook gesteld door de Rechtbank Den Haag, in de zaak van boerenrelschopper en shovelbestuurder Johan R., zij het in iets andere bewoordingen. In die zaak merkt de wrakingskamer op dat het verzoek tot wraking ‘kennelijk ongegrond’ is, omdat het op geen enkele manier feitelijk is onderbouwd en slechts als doel heeft de voortgang van de procedure te frustreren.118De Rechtbank Oost-Brabant oordeelt in 2014 reeds dat een verzoekster die herhaaldelijk ten onrechte wraakt, misbruik maakt van het middel, zodat haar volgende verzoeken niet langer in behandeling worden genomen. Na een poging tot wraking van de wrakingskamer komt ook het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) tot die conclusie.119Datzelfde CBb stelt in een hieraan gerelateerde zaak terecht dat ‘een wrakingsverzoek dat neerkomt op een verzoek om wraking van alle rechters van het College’ evident misbruik maakt van het middel en dus buiten behandeling moet worden gelaten.120

Het strekt tot aanbeveling om uit deze versnipperde uitspraken de evenwel eensgezinde lijn thans te volgen: een wrakingsverzoek dat stoelt op een ontkenning van alle rechterlijk gezag als zodanig is onvoldoende gemotiveerd en kan daarom afgewezen worden. Een volgend verzoek om wraking langs dezelfde inhoudelijke lijnen wordt niet in behandeling genomen.

Voor de laatste aanbeveling keer ik terug naar de President van de Hoge Raad, met wie ik deze bijdrage opende. Op de vraag van Nieuwsuur presentator Jeroen Wollaars of de Hoge Raad een rol zou kunnen spelen bij het herstellen van de relatie tussen autonoom en samenleving, stelt zij dat ons hoogste rechtscollege hier vooral naar buiten treedt om te signaleren dat er sprake is van een maatschappelijk probleem. Het oplossen van dit probleem, zo legt de President uit, valt buiten het baljuwschap van de Hoge Raad.

Deze terughoudendheid valt alleszins te rechtvaardigen en wordt ook regelmatig in autonomen-rechtspraak uitgesproken.121Toch zou ik hier, naar analogie van de Canadese uitspraak Meads vs. Meads, een voorzichtige lans willen breken voor een rechterlijke uitspraak die uitgebreid op de hierboven uiteengezette pseudojuridische argumentatie ingaat en deze verwerpt.122Een dergelijke uitspraak is niet bedoeld om het maatschappelijk probleem op te lossen; ervaringen uit het buitenland laten zien dat een rechterlijk dictum de soevereinen of autonomen niet zonder meer op andere gedachten kan brengen.123Wel schept een gedetailleerde, rechterlijke uitzeenzetting duidelijkheid voor alle rechterlijke colleges en overheidsinstanties die regelmatig met deze groepen te maken hebben. Wanneer het bestaan, de kenmerken en strategieën bekend zijn, kan adequater worden gereageerd en in veel gevallen met een aangeklede verwijzing worden volstaan. Omdat autonomen een vast stramien aanhouden, biedt een dergelijke uitspraak houvast aan rechters en lokale overheden.124Zo wordt uiteindelijk ook de verkwisting van publieke middelen beperkt.

6. Slotopmerking

Daadwerkelijke oplossingen voor dit groeiende probleem bieden deze aanbevelingen natuurlijk niet. Zoals de door de autonomen aangedragen argumenten móéten falen omdat zij in de basis systeemkritiek constitueren maar die kritiek vervolgens binnen het systeem tot uiting brengen, zo ziet ook het recht zich met de autonomen voor een aporie gesteld.125Het wezenlijke probleem voor het recht is duidelijk: hoe om te gaan met mensen die iedere vorm van omgang afwijzen? Deze paradox maakt dat iedere reactie vanuit het rechtssysteem, nolens volens, tekortschiet. Dit is uiteindelijk een probleem van de maatschappij. Daar moeten ook de fundamentele oplossingen gezocht worden.

Dit artikel is nochtans grotendeels voorbijgegaan aan het maatschappelijk verklaren van, en het aandragen van maatschappelijke oplossingen voor, de autonomen. Hier lag de nadruk niet op het analyseren van een maatschappelijk fenomeen, maar op een analyse van de interactie tussen autonomen enerzijds en recht en rechtspraak anderzijds. In de voorgaande vijf paragrafen heb ik de juridische omvang van de autonomen getracht te vangen, de in de rechtbank veelvoorkomende argumenten gepresenteerd, uiteengezet welke zaken vaak aanhangig gemaakt worden, en enkele pijnpunten en praktische aanbevelingen besproken.

Hoewel een dergelijke, strikt juridische behandeling in de literatuur tot dusver ontbrak, moet tot slot worden opgemerkt dat zij andere perspectieven uitsluit. Met een van die andere perspectieven, en wel met het maatschappelijke, eindig ik hier. Terecht benadrukte de President van de Hoge Raad in haar publieke optredens dat het in gesprek blijven met de autonomen en soevereinen van groot belang is. Deze waarschuwing verdient het om kracht bijgezet te worden. Een law and order-aanpak van de autonomen, hoe gerechtvaardigd op het eerste gezicht ook, heeft uiteindelijk de verdere marginalisatie van een reeds gemarginaliseerde groep tot gevolg, met daarbij een serieus risico op radicalisering en geweldpleging. Dit zijn reeds personen die ambtenaren en medeburgers beschouwen als geraffineerde samenzweerders en bereidwillige collaborateurs. Een aanpak die niet inzet op de-radicalisering en re-integratie, maar destructief gedrag verder aanwakkert, zal zichzelf vroeg of laat in de voet schieten.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.