22.3 De verbinding tussen adequate marktwerking en tijdige naleving van de publicatieverplichtingen: publiekrechtelijk zwaartepunt

Over de keuze voor publiekrechtelijke vormgegeven toezicht op de tijdige naleving van de publicatieverplichtingen voor beursvennootschappen — waaronder de publicatie van jaarlijkse financiële verslaggeving — lijkt weinig discussie te bestaan. Vanuit het oogpunt dat één van de doelstellingen van de jaarlijkse financiële verslaggeving van beursvennootschappen het leveren van een bijdrage aan de adequate werking van de effectenmarkt is, is daarvoor ook veel te zeggen. Om haar rol in het prijsvormingsproces te vervullen, om mogelijk te maken dat de effectenmarkt zijn disciplinerende werking vervult en — met name — om het vertrouwen van investeerders in de adequate werking van de effectenmarkt te versterken, ligt publiekrechtelijke vormgegeven toezicht op de tijdige naleving van deze verplichtingen in de rede.1

Een argument dat investeerders zelf onvoldoende in dergelijk toezicht zullen of kunnen of willen — voorzien, kan worden ontleend aan niet goed functionerend toezicht op de naleving van de verplichting tijdig de jaarrekening openbaar te maken door niet-beursvennootschappen. Belanghebbenden die menen dat Nederlandse niet-beursvennootschappen, en overigens ook beursvennootschappen, niet tijdig hun jaarrekening en de daaraan toe te voegen gegevens door nederlegging bij het handelsregister openbaar hebben gemaakt, kunnen nakoming van die verplichting vorderen.2 Uit empirisch onderzoek blijkt dat ten minste 30% van de Nederlandse (niet-beurs) vennootschappen de verplichting tot openbaarmaking niet tijdig naleeft.3 Mijn indruk is dat, desondanks, door belanghebbenden relatief weinig vorderingen tot openbaarmaking worden ingesteld.4 Een reden daarvoor kan zijn dat de huidige vormgeving van de "openbaarmakingsvordering", en het uiteenlopen van die rechtsgang met de jaarrekeningprocedure bij de OK5, tot gevolg heeft dat zodanige (processuele) drempels bestaan voor belanghebbenden dat civielrechtelijke handhaving van de openbaarmakingsplicht achterwege blijft.6 Een andere reden daarvoor kan zijn dat belanghebbenden geen prikkels bestaan om tot handhaving van die verplichting over te gaan. Gezien de reactie van de regering op de uitkomsten van het genoemde onderzoek, lijkt in ieder geval zij van mening dat die prikkel bij dergelijke belanghebbenden verondersteld moet (en kan) worden: "[h]et publiceren van de jaarrekening is bedoeld om derden te informeren over de financiële positie van de onderneming. Investeerders, banken en leveranciers willen weten of de onderneming financieel gezond is alvorens er een zakelijke relatie mee aan te gaan. In het algemeen is het aan de genoemde belanghebbenden, en in het bijzonder de aandeelhouders, om te oordelen over het niet c.q. te laat publiceren en de rechtspersoon hierop aan te spreken."7

In het feit dat belanghebbenden, in het bijzonder aandeelhouders, in de praktijk nalaten om (niet-beurs)vennootschappen aan te spreken op het niet tijdig publiceren van de jaarrekening, ziet de regering onvoldoende reden om publiekrechtelijk toezicht op de naleving van die verplichting in te voeren. In reactie op de vraag of mogelijkheden worden gezien voor invoering van publiekrechtelijk toezicht door de AFM wordt opgemerkt dat dit "[v]oor niet-beursvennootschappen (...) niet het geval [is] en (...) dit ook niet voor de hand [ligt]. Het toezicht van de AFM komt namelijk voort uit de doelstelling de kwaliteit en de verspreiding van informatie over beursvennootschappen ten behoeve van hun (potentiële) beleggers te bevorderen."8Mijn inziens brengt de regering hiermee tot uitdrukking dat het wel publiekrechtelijk handhaven van de tijdige naleving van publicatieverplichtingen door beursvennootschappen met name beoogt bij te dragen aan de adequate werking van de effectenmarkt. Deze zienswijze is vanuit effectiviteit en (kosten)efficiëntie naar mijn mening goed te verdedigen.