4.3.2.2 Het doel in Duitsland

Mag in Nederland het doel van de stichting van groot belang zijn, in Duitsland is dit wellicht in nog sterkere mate het geval. Zoals gebleken is in 2.3.2.5 houdt dit verband met het vermogen en de instandhouding daarvan als centraal thema van de stichting in Duitsland.

In Duitsland bestaan geen wettelijke beperkingen ten aanzien van het doel van de stichting, zolang het doel maar niet in strijd is met het algemeen belang, het zogenaamde Prinzip der gemeinwohlkonformen Allzweckstiftung.1 In de literatuur worden twee beperkingen ten aanzien van het doel genoemd die voortvloeien uit genoemd principe, die echter geen van beide expliciet in de wet zijn opgenomen. Niet toegestaan zijn de Selbstzweckstiftung en de Stiftung für den Stifter, de stichting voor de oprichter.2 De exploitatie van het vermogen moet derden, Destinatäre, ten goede komen.3 De stichting mag daarom niet uitsluitend ten doel hebben het eigen vermogen te vergroten zoals het geval is bij de Selbstzweckstiftung.4 Dit wil niet zeggen dat de stichting verplicht begunstigden dient te hebben aan wie zij uitkeringen doet.5 Exploitatie van vermogen is wel toegestaan (Anstaltstfitung), zoals de exploitatie van ziekenhuizen, bejaardentehuizen, onderzoeksinstellingen en musea.6 Dat dient immers derden. Schiffer en Pruns wijzen erop dat het bezwaar tegen de Selbstzweckstiftung voortvloeit uit § 87 Abs. 2 BGB waarin is opgenomen dat als de statuten van de stichting worden gewijzigd, het vermogen van de stichting niet aan anderen ten goede mag komen dan door de oprichter voorziene Destinatäre. Dat impliceert dat dit ook bij de oprichting niet mag.7

Behalve als Selbstzweckstiftung mag de stichting ook niet uitsluitend bestaan ten behoeve van de oprichter (Stiftung für den Stifter). Een van de argumenten voor deze tweede beperking van het doel is, dat bij het toestaan van de Stiftung für den Stifter het te eenvoudig zou zijn vermogen buiten de verhaalsmogelijkheid van schuldeisers te brengen zonder daar zelf nadeel van te ondervinden.8 Een ander argument tegen de Stiftung für den Stifter is, dat de stichting bedoeld is voor onbepaalde tijd en niet van het leven van de oprichter afhankelijk is.9 Dit argument kan uiteraard niet gelden voor de bij dode opgerichte stichting. Maar er moet nog een ander argument tegen de Stiftung für den Stifter worden genoemd. Een Stiftung für den Stifter past niet in een stichtingenrecht dat gebaseerd is op de stichting als doelvermogen ten behoeve van het algemeen nut, zoals Duitsland.10

Het verbod op de Stiftung für den Stifter heeft deels dezelfde achtergrond als het Nederlandse uitkeringsverbod van de stichting uit artikel 2:85 lid 3 BW. Deze gemeenschappelijke achtergrond is het dupliceringsverbod. Zo bezien kent Duitsland dus net als Nederland ook een uitkeringsverbod. In verband met de overeenkomst met het zogenoemde ‘uitkeringsverbod’ in Nederland, zal ik op de Stiftung für den Stifter terugkomen in 5.3.