7.2.3 Onderscheid inlichtingen en toezeggingen

In theorie is het onderscheid tussen een inlichting en toezegging dat alleen die laatste uitlating ziet op de concrete omstandigheden van het geval,1 zodat slechts voor toezeggingen geldt dat daar in beginsel op kan worden vertrouwd. Gorissen merkt op dat het onderscheid tussen inlichtingen en toezeggingen in de praktijk lastig is.2 Verscheidene malen is dan ook bepleit het onderscheid tussen deze twee categorieën af te schaffen.3 Scheltens heeft kritische kanttekeningen geplaatst bij het onderscheid4 en wijst er terecht op dat inlichtingen niet worden gevraagd uit nieuwsgierigheid over wettelijke regels en dat het ‘altijd [zal] gaan om het belang dat het antwoord heeft voor de belanghebbende in verband met zijn omstandigheden, derhalve om de wijze waarop die regels op zijn individuele geval zullen of kunnen worden toegepast.’ Hij merkt verder het belang op van het onbelemmerd kunnen geven van inlichtingen en is kritisch over het door de Hoge Raad gehanteerde criterium dat voor toezeggingen moet gelden dat de inspecteur van alle van belang zijnde bijzonderheden van het geval kennis moet hebben genomen. Hij meent dat als een belastingplichtige een duidelijk en concreet antwoord krijgt, die belastingplichtige erop zou moeten kunnen vertrouwen dat naar alle relevante omstandigheden is gevraagd. Smit plaatst het verschil tussen toezeggingen en inlichtingen in de aanwezigheid van een bindingsbedoeling van de inspecteur bij toezeggingen, die ontbreekt in geval van inlichtingen.5 Recentelijk heeft ook Cramwinckel opgemerkt dat het maken van een onderscheid tussen deze uitlatingen in de praktijk vaak moeizaam is.6

In theorie is het onderscheid desalniettemin helder: alleen bij toezeggingen vindt concrete toepassing op de feiten plaats, bij inlichtingen gaat het slechts om vragen omtrent de inhoud van wettelijke dan wel andere door de fiscus in acht te nemen algemene regels.7 Voor de kwalificatie van een overheidsuitlating is uiteindelijk beslissend of de uitlating door de belastinginspecteur gelet op alle omstandigheden van het geval, redelijkerwijs als een toezegging of inlichting kon worden opgevat door de belastingplichtige.8

Zoals zal blijken in hoofdstuk 8 en 9 hanteert het civiele recht – vanuit een dogmatisch onderscheid tussen rechtshandelingen en feitelijke handelingen – ook een onderscheid tussen toezeggingen en inlichtingen met verschillende toepassingsvoorwaarden voor overheidsaansprakelijkheid wegens daaraan ontleend gerechtvaardigd vertrouwen. Ik stel in deel V – met verwijzing naar het civiele recht en het fiscale recht – voor dat de reguliere bestuursrechter dat onderscheid ook moet hanteren.