5.9.2 Bestuurdersaansprakelijkheid ex art. 6:162 BW

Al in 1927 oordeelde de Hoge Raad dat een bestuurder uit hoofde van een eigen onrechtmatige daad aansprakelijk was voor door de rechtspersoon gepleegde onrechtmatige daden.1 De rechtsontwikkeling heeft sindsdien niet stilgestaan en inmiddels is genoegzaam bekend dat de “wanprestatie” (toerekenbare tekortkoming) of onrechtmatige daad van de bestuurde rechtspersoon onder omstandigheden tevens een onrechtmatige daad van de bestuurder daarvan kan betekenen. Dit doet zich voor indien de bestuurder handelt in strijd met de zorgvuldigheid die hij persoonlijk tegenover een gelaedeerde in acht behoort te nemen. Er kan dan sprake zijn van een onrechtmatige daad gepleegd door de bestuurder zelf, bijvoorbeeld wegens het benadelen van schuldeisers. Van een benadeling van schuldeisers kan in elk geval sprake zijn ingeval schuldeisers selectief worden betaald, ingeval sprake is van betalingsonwil, in het geval dat verhaalsmogelijkheden worden gefrustreerd, indien de schijn van kredietwaardigheid wordt gewekt of in het geval dat sprake is van schending van de zogenoemde “Beklamel-norm”. Van schending van laatstgemelde norm spreekt men indien een bestuurder namens de door hem bestuurde rechtspersoon verplichtingen aangaat, terwijl de betreffende bestuurder ten tijde van het aangaan van die verplichtingen weet, dan wel behoort te weten dat de rechtspersoon die verplichtingen niet zal kunnen nakomen en geen verhaal biedt voor de schade die het gevolg is van de toerekenbare tekortkoming (“wanprestatie”). Indien aan de vereisten gesteld in art. 6:162 BW voldaan is, kan de gelaedeerde de betreffende bestuurder rechtstreeks aanspreken.2 De gelaedeerde dient alsdan ten aanzien van de betreffende bestuurder onder meer te bewijzen dat laatstgenoemde zich schuldig heeft gemaakt aan een maatschappelijk onzorgvuldig handelen of nalaten. Voor bestuurdersaansprakelijkheid op grond van art. 6:162 BW is persoonlijke verwijtbaarheid aan de zijde van de bestuurder in kwestie vereist. De bestuurder dient persoonlijk een voldoende ernstig verwijt gemaakt te kunnen worden. Dat “persoonlijk ernstig verwijt” vormt een belangrijk criterium bij de bestuurdersaansprakelijkheid ex art. 6:162 BW.3

Er dient sprake te zijn van een eigen gedraging van de bestuurder. Het arrest Pelco/Sturkenboom handelt over een tegen een (mede)bestuurder ingestelde vordering. De Hoge Raad overweegt in dat arrest uitdrukkelijk dat in geval van een aansprakelijkheid op grond van onrechtmatige daad een vorm van collectieve verantwoordelijkheid met een daaraan gekoppelde hoofdelijke aansprakelijkheid niet aan de orde is.4 Men kan blijkens het arrest Pelco/Sturkenboom alleen de handelende bestuurder aanspreken en niet diens medebestuurder, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn en de medebestuurder anderszins nauw bij de betreffende overeenkomst of handeling betrokken is geweest. Persoonlijke verwijtbaarheid is derhalve vereist.5

Een ander belangrijk arrest in dat kader is het arrest Ontvanger-Roelofsen.6

De vraag of een bestuurder maatschappelijk onbetamelijk of onzorgvuldig heeft gehandeld jegens een derde in de zin van art. 6:162 BW wordt (mede) ingekleurd door de ernstig verwijt-norm uit art. 2:9 BW. De wettelijke norm voor interne aansprakelijkheid heeft aldus een zekere reflexwerking naar de norm die geldt voor externe aansprakelijkheid.9 Een bestuurder pleegt slechts dan een onrechtmatige daad jegens een derde, indien deze derde de bestuurder “persoonlijk een ernstig verwijt” kan maken.10

Voor de onder (i) bedoelde gevallen is volgens de Hoge Raad in de rechtspraak de maatstaf aanvaard dat persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder van de vennootschap kan worden aangenomen wanneer deze bij het namens de rechtspersoon aangaan van verbintenissen wist of redelijkerwijze behoorde te begrijpen dat de rechtspersoon niet zijn verplichtingen zou kunnen voldoen en geen verhaal zou bieden, behoudens door de bestuurder aan te voeren omstandigheden op grond waarvan de conclusie gerechtvaardigd is dat hem ter zake van de benadeling geen persoonlijk verwijt gemaakt kan worden. In de onder (ii) bedoelde gevallen kan de betrokken bestuurder voor schade van de schuldeiser aansprakelijk worden gehouden indien zijn handelen of nalaten als bestuurder ten opzichte van de schuldeiser in de gegeven omstandigheden zodanig onzorgvuldig is dat hem daarvan persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Van een dergelijk ernstig verwijt zal in ieder geval sprake kunnen zijn indien komt vast te staan dat de bestuurder wist of redelijkerwijze had behoren te begrijpen dat de door hem bewerkstelligde of toegelaten handelwijze van de rechtspersoon tot gevolg zou hebben dat deze zijn verplichtingen niet zou nakomen en ook geen verhaal zou bieden voor de als gevolg daarvan optredende schade.11 Er kunnen zich echter volgens de Hoge Raad ook andere omstandigheden voordoen op grond waarvan een ernstig persoonlijk verwijt kan worden aangenomen.12

Hiervoor gaat het om onrechtmatig handelen van de bestuurder van een rechtspersoon. Onder omstandigheden kan een bestuurder ook voor onrechtmatig handelen van de rechtspersoon zelf persoonlijk aansprakelijk worden gehouden.

Blijkens jurisprudentie van de Hoge Raad is voormelde norm uit het arrest Ontvanger/Roelofsen eveneens van toepassing op de tweedegraads bestuurder.16