2.11.3 Tegenbegroting

Een ander fenomeen in de begrotingspraktijk dat aandacht verdient is de tegenbegroting. De eerste tegenbegroting werd gepresenteerd in 1965.1 Tegenbegrotingen worden veelal door oppositiepartijen in de Tweede Kamer gepresenteerd rond Prinsjesdag, waarin de partijen alternatieven aanreiken aan het kabinet voor het (financieel) beleid. De tegenbegrotingen worden per brief ‘ingediend’.2 Wijzigingen van de begroting kunnen echter alleen via amendementen worden gerealiseerd. In de tegenbegroting doet een partij concrete voorstellen hoe het geld op een alternatieve manier kan worden besteed: ‘cijferwerk tegenover cijferwerk’.3 De tegenbegroting heeft geen vaste vorm en kan zowel per departement als voor het hele beleid een strategie uiteenzetten. Hoewel de tegenbegrotingen regelmatig in de begrotingsdebatten worden aangehaald, 4zijn ze volgens Bovend’Eert en Kummeling vooral te beschouwen als een ‘bijzondere manier van zich politiek profileren door de oppositie’.5 De auteurs wijzen er echter wel op dat het wel eens is voorgekomen dat een kabinet in latere jaren elementen uit de tegenbegroting heeft overgenomen. Als de tegenbegroting wordt doorgerekend door het CPB voor de economische effecten biedt dit alternatief reëel vergelijkingsmateriaal voor het kabinet.6 In de politieke praktijk worden de tegenbegrotingen over het algemeen dan ook pas serieus genomen als ze zijn doorgerekend door het CPB.7

Overigens wordt er bij de grote rol die het CPB speelt bij de doorrekeningen en de daarbij gebruikte modellen de laatste jaren vanuit meerdere hoeken – niet in de minste plaats ook door de Kamerleden zelf – vraagtekens gezet.8 De parlementaire onderzoekscommissie Breed welvaartbegrip pleit er in haar onderzoeksrapport dan ook voor om naast het bbp – dat een cruciale indicator is en blijft om de omvang van de economie in kaart te brengen – ook gebruik te maken van andere, immateriële, factoren zoals kwaliteit van leven en welzijn.9