4.5.1 Algemeen

In het Amerikaanse regime geldt het beginsel dat elke burger met een (rechts)probleem het recht heeft om dit probleem ter beoordeling voor te leggen aan de overheidsrechter.

Men spreekt van het recht op 'a day in court'. Dit recht is één van de `due process' - rechten uit de Amerikaanse Constitutie1 en is vergelijkbaar met de in 2.2.1 besproken en in het Nederlandse rechtsstelsel bekende rechten op een (effectieve) toegang tot onafhankelijke rechtspraak.

Het onverkort vasthouden aan dat recht zou in de setting van massaschade tot onhoudbare situaties leiden en overbelasting en ontwrichting van de rechterlijke organisatie tot gevolg hebben. Per saldo leidt dat tot uitholling van het recht. In Amerika heeft men onderkend dat consolidatie in het proces daarom onmisbaar is. Tegelijkertijd is geprobeerd om het day in court ideaal zo dicht mogelijk te benaderen door de fictie van de 'ideale procesvertegenwoordiger' in het leven te roepen en daarnaast een aantal waarborgen te creëren die de inbreuk op dat recht zouden moeten compenseren.

Er worden strenge eisen gesteld niet alleen aan de (natuurlijke of rechts)persoon die zich als vertegenwoordiger van de groep (de class) opwerpt, maar ook aan de advocaat die de actie begeleidt (`adequacy of representation'). De gedachtegang daarbij is kennelijk dat indien men niet eigenhandig zijn recht op day in court heeft kunnen uitoefenen, men op zijn minst recht heeft op een, naar objectieve maatstaven, zo ideaal mogelijke vertegenwoordiger.2 Er moet (ook achteraf) naar objectieve maatstaven kunnen worden vastgesteld dat men zelf niet een wezenlijk beter eindresultaat zou hebben bereikt, indien men wel gebruik zou hebben gemaakt van een eigen recht. Deze constructie dient als een belangrijke compensatie te worden gezien voor het compromis ten aanzien van een fundamenteel beginsel. Veel discussies gaan over de vraag of dit recht in een concreet class action-geval wel voldoende gecompenseerd is. Deze eis is overigens ook van belang met het oog op de uitbreiding van de werking van het beginsel van res judicata: als een (rechts)persoon stelt niet gebonden te zijn aan een uitspraak of een goedgekeurde regeling in class action, omdat zij daar geen partij bij is geweest, zal achteraf altijd erop gelet worden of die partij in de desbetreffende class action adequaat is vertegenwoordigd.3 Sommigen menen dat de adequaatheid van de procesvertegenwoordiging ontoereikend is en dat goede procesorde (due process) aanvullende eisen stelt, zoals de toepassing van kennisgevingsvoorschriften (notice) en de mogelijkheid om zich van de class te distantiëren (opt out).4