2.3 De doorwerking van het Unierecht in het nationale recht

De bronnen van het Unierecht kunnen worden onderverdeeld in primaire bronnen (primair Unierecht) en secundaire bronnen (secundair Unierecht). Tot het primair Unierecht behoren de verdragen van de EU, het internationaal publiek recht en de algemene rechtsbeginselen. In het VWEU hebben de instellingen van de EU (zoals de Raad en de Europese Commissie)1 bepaalde bevoegdheden toegekend gekregen om bepaalde rechtshandelingen te kunnen nemen, waarvoor zij op grond van art. 288 VWEU verordeningen, richtlijnen, besluiten, aanbevelingen en adviezen kunnen vaststellen. Omdat deze bronnen hun grondslag vinden in het primair Unierecht worden zij ook wel aangeduid als secundaire bronnen.2 Uitgangspunt is steeds dat het secundair Unierecht in overeenstemming is met het primair Unierecht. Daaruit vloeit voort dat het secundair Unierecht zo veel mogelijk in het licht van het primair Unierecht moet worden uitgelegd.3 Hierbij is een bijzondere rol weggelegd voor het HvJ,4 die op grond van art. 263 en art. 267 VWEU de wettigheid van bovenbedoelde wetgevingshandelingen kan nagaan. Ook bij twijfel over de uitleg van het Unierecht kan het HvJ worden geraadpleegd. Een nationale rechter dient zich in dat geval voor een prejudiciële beslissing te wenden tot het HvJ.5 Het HvJ zal de betreffende richtlijnbepaling dan uitleggen overeenkomstig de bewoordingen, de context en de doelstellingen van de betrokken regeling.6 Hierbij zal het HvJ rekening houden met de algemene rechtsbeginselen van het Unierecht.

Zoals we in voorgaande paragraaf al zagen zijn voor de btw met name richtlijnen en verordeningen interessant.7 Het btw-stelsel ligt hierin immers nadrukkelijk verankerd. Voor dit onderzoek is vooral de Btw-richtlijn relevant; de Btw-verordening raakt de in dit onderzoek centraal staande problematiek niet. Vandaar dat ik me hierna beperk tot een analyse van het karakter van Btw-richtlijn, in het bijzonder de wijze van doorwerking van de Btw-richtlijn in het nationale recht (paragraaf 2.3.1). Vervolgens besteed ik aandacht aan een aantal rechtsbeginselen die een rol spelen bij de uitleg van het btw-systeem (paragraaf 2.3.2) en ga ik (volledigheidshalve) in op de betekenis van het Handvest EU (paragraaf 2.3.3), dat langzaam maar zeker een belangrijke rol lijkt op te eisen in de beoordeling van btw-geschillen (ook daar waar het art. 90 Btw-richtlijn betreft)8. In deze paragrafen zal de rol van het HvJ (derhalve) niet onbesproken blijven. Paragraaf 2.3.4 staat in het teken van de normatieve waarde van het Unierecht. Met het oog op de centrale vraagstelling van dit onderzoek (paragraaf 1.3), in het bijzonder de wens om een oordeel te vormen over de geldigheid van het nationale recht, is het belangrijk om hierbij nadrukkelijk stil te staan. Ik sluit in paragraaf 2.3.5 af met een tussenconclusie.