10.3.5.2 Verbintenissen uit onrechtmatige daad

Bij verbintenissen uit onrechtmatige daad is op grond van artikel 5 sub 3 EEX-Vo alternatief bevoegd de rechter van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of kan voordoen (locus delicti).1Het HvJ EG heeft de vraag hoe de locus delicti moet worden vastgesteld als het Handlungsort (de plaats van handeling) en het Erfolgsort (de plaats waar de schade is ingetreden) uiteenlopen, beantwoord door te bepalen dat de fora van beide plaatsen alternatief bevoegd zijn, dit ter keuze van de eiser (Kalimijnen).2Het Erfolgsort moet volgens het HvJ EG beperkt worden opgevat. Het Erfolgsort omvat niet iedere plaats waar de schadelijke gevolgen van het feit voelbaar zijn, doch uitsluitend de plaats waar de daadwerkelijke aantasting van lijf of goed van de eiser heeft plaatsgevonden.3 In Marinari heeft het HvJ EG bepaald dat het begrip 'plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan' niet ziet op de plaats waar de gelaedeerde stelt vermogensschade te hebben geleden als gevolg van een door hem geleden, in een andere verdragsluitende staat ingetreden aanvankelijke schade.4 De bij een meervoudige locus bestaande keuze tussen de rechter van het Handlungsort en de rechter van het Erfolgsort bestaat niet indien de schending van het mededingingsrecht in het ene land is gepleegd (in welk land de aanvankelijke schade ook is ingetreden) en de schade als gevolg van de schending van het mededingingsrecht pas in een ander land voelbaar wordt (bijvoorbeeld het land waar het hoofdkantoor of de moedermaatschappij van een onderneming staat). De keuze bestaat alleen ingeval de daad in de ene lidstaat is gepleegd en de schade in een andere lidstaat ontstaat. Deze rechtspraak van het HvJ EG betreffende het EEX-verdrag behoudt zijn gelding onder de huidige EEX-Vo.5

De locus delicti omvat in zaken betreffende schending van het mededingingsrecht zowel de plaats waar de mededingingsbeperkende gedraging is overeengekomen (Handlungsort) als de plaats waar de mededingingsbeperkende gedragingen zijn geïmplementeerd (kan zowel het Handlungsort als het Erfolgsort zijn).6

In mededingingsrechtelijke zaken waarbij schadevergoeding wordt gevorderd, is het mogelijk dat de schade van een mededingingsinbreuk intreedt in meerdere landen. Er is dan niet meer sprake van één Erfolgsort. Eiser kan zijn vordering dan niet alleen instellen bij het forum rei en de rechter van het Handlungsort, maar ook bij de rechters van de verschillende plaatsen waar de schade is ingetreden. Het HvJ EG heeft echter in Shevill, een zaak betreffende een onrechtmatige perspublicatie, beslist dat de rechters van de verschillende plaatsen waar de schade is ingetreden slechts bevoegd zijn kennis te nemen van de vordering tot verkrijging van vergoeding van de schade die in het land van de aangezochte rechter is geleden.7 Verdedigd zou kunnen worden dat deze uitspraak ook bij andere verbintenissen uit onrechtmatige daad geldt.8 De gelaedeerde van een mededingingsinbreuk die zijn schade vergoed wil krijgen, dient in dat geval bij het aanhangig maken van een zaak ter verkrijgen van schadevergoeding rekening te houden met de Shevill uitspraak van het HvJ EG.9 De rechter van het Handlungsort is bevoegd van de volledige vordering kennis te nemen, dat wil zeggen van alle schade in welke lidstaat dan ook geleden. De rechter van het Erfolgsort is slechts bevoegd om van de vordering van in dat land geleden (ingetreden) schade kennis te nemen. Ingeval de volledige schade is geleden in het land van de aangezochte rechter dan doen zich geen problemen voor. Is echter een deel van de schade geleden buiten het land van de aangezochte rechter, dan kan het efficiënter zijn de zaak aanhangig te maken bij het forum rei of de rechter van het Handlungsort. Zo wordt voorkomen dat de gelaedeerde in meerdere lidstaten een procedure aanhangig moet maken om zijn volledige schade vergoed te krijgen. Een ruime uitleg van de Shevill uitspraak (waarbij wordt uitgegaan van het feit dat Shevill niet alleen van toepassing is op onrechtmatige perspublicaties en de concrete omstandigheden van dat geval maar ook op schendingen van het mededingingsrecht en andere onrechtmatige daden) is dan ook bezwaarlijk voor de geleaedeerde(n) en kan een belemmering vormen voor de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht. Het is, mede gelet op de procesefficiëntie, de vraag waarom niet iedere rechter van het Erfolgsort bevoegd is kennis te nemen van alle geleden schade die veroorzaakt is door een schending van het mededingingsrecht.

Artikel 5 sub 3 EEX-VO is ook van toepassing indien een verbod van het handelen in strijd met de mededingingsregels wordt gevraagd.10 Bij een dreigende inbreuk op het mededingingsrecht kan artikel 5 sub 3 EEX-VO ook worden toegepast, nu artikel 5 sub 3 EEX-VO een uitdrukkelijke bevoegdheid toekent aan de rechter van de plaats waar het schadebrengende feit zich kan voordoen. In het EEX-verdrag ontbraken de woorden 'of zich kan voordoen'. Uit deze woorden wordt duidelijk dat artikel 5 sub 3 EEX-Vo ook van toepassing is in een procedure waarin een verbod van een dreigende onrechtmatige daad gevraagd wordt.11 Zie voor het kort geding § 10.3.7.