7.2.1 Niemand kan meer rechten overdragen dan hij heeft

Op grond van de Romeinsrechtelijke nemo-plusregel kan niemand meer rechten overdragen dan hij zelf heeft.1 De levering van een goed resulteert dientengevolge in beginsel slechts dan in een eigendomsoverdracht als de vervreemder hiervan eigenaar is.2 Uit de nemo-plusregel vloeit aldus de beschikkingsbevoegdheid voort als vereiste voor een rechtsgeldige eigendomsoverdracht zoals bedoeld in art. 3:84 BW.3 Vanwege de uitleg die in het kader van deze regel aan het begrip ‘overdragen’ wordt gegeven – te weten niet alleen het vervreemden, maar iedere handeling die is gericht ophet intreden van goederenrechtelijke gevolg – valt ook de bezwaring van het goed met beperkte rechten onder het toepassingsbereik van de nemo-plusregel. Zo wordt het feit dat de eigenaar van een met een beperkt recht bezwaard goed slechts beschikkingsbevoegd is voor zover hij beschikt over dat goed in bezwaarde toestand, als een toepassing van de nemo-plusregel beschouwd.4

Uit de ruime uitleg van het begrip ‘overdragen’ is de opvatting geboren dat de nemo-plusregel tevens grondslag biedt voor een rangorderegel voor een conflict tussen verschillende beperkte rechten. Na de totstandkoming van een beperkt recht is de eigenaar in die opvatting nog slechts bevoegd om over het met dat recht bezwaarde goed te beschikken. Als die beschikking bestaat in de vestiging van een tweede beperkt recht op dat goed, dan staat het later gevestigde recht achter bij het eerder gevestigde recht. De ouder gerechtigde kan namelijk aan de verkrijger van het jongere recht tegenwerpen dat degene die het tweede recht vestigde daartoe niet beschikkingsbevoegd was.5 Deze veronderstelling vormt voor de Duitse wetgever van het BGB de reden om de codificatie van de prioriteitsregel achterwege te laten:

Voor het Nederlandse recht verklaart Suijling in dezelfde zin kort en bondig dat – ofschoon de prioriteitsregel nergens in het BW van 1838 in zijn volle algemeenheid is uitgesproken -

Ook in het nieuwe BW is de prioriteitsregel niet met zoveel woorden opgenomen. De Toelichting Meijers bij de algemene opmerkingen van boek 5 vermeldt daarover het volgende: