Misleidende beursberichten (IVOR nr. 124) 2022/1.4.3.1:1.4.3.1 Het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid

Misleidende beursberichten (IVOR nr. 124) 2022/1.4.3.1

1.4.3.1 Het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Bij het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid gaat het in essentie om aansprakelijkheid corresponderend met de kans dat de gestelde schade door de aansprakelijkheidvestigende gebeurtenis is veroorzaakt.1 In het algemeen wordt aangenomen dat de Hoge Raad2 deze figuur voor het eerst heeft toegepast in het bekende arrest Nefalit/ Karamus.3, 4 In deze zaak ging het – zoals bekend – om een (voormalig) werknemer die zijn (voormalig) werkgever aansprakelijk stelde voor gezondheidsschade (longkanker) ten gevolge van blootstelling aan asbeststof tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden. De werkgever verdedigde zich met de stelling dat de longkanker van de werknemer ook kon zijn veroorzaakt door andere oorzaken en in het concrete geval waarschijnlijk was veroorzaakt door zijn eigen rookgedrag. Medisch gezien kon niet worden aangetoond waardoor de longkanker was veroorzaakt. Het causaal verband tussen de tekortkoming van de werkgever en de gezondheidsschade van de werknemer liet zich daarom niet met enige mate van zekerheid vaststellen. De ziekte van de werknemer kon ook zijn veroorzaakt door omstandigheden waarvoor niemand verantwoordelijk was of door een combinatie van factoren. De Hoge Raad oordeelt over dit probleem als volgt:5

‘Onder zodanige omstandigheden ligt in het algemeen voor de hand (…) dat de rechter een deskundige benoemt om zich te laten voorlichten over de grootte van de kans dat de gezondheidsschade van de werknemer is veroorzaakt in de uitoefening van zijn werkzaamheden door een toerekenbare tekortkoming van de werkgever. Indien vervolgens moet worden geoordeeld dat die kans zeer klein is, zal het in het algemeen voor de hand liggen dat de rechter de vordering afwijst en indien die kans zeer groot is, dat hij haar toewijst.’

Wanneer de kans niet zeer klein of zeer groot is, geldt volgens de Hoge Raad een ander regime:6

‘Ten aanzien van de tussen die beide uitersten gelegen gevallen is het echter in het algemeen, mede gelet op de strekking van de onderhavige norm – het voorkomen van gezondheidsschade bij de werknemer – en de aard van de normschending (…) uit overwegingen van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar de onzekerheid over de mate waarin de tekortkoming van de werkgever heeft bijgedragen tot de schade van de werknemer, in zijn geheel op de werknemer af te wentelen. Eveneens onaanvaardbaar (…) is het echter de onzekerheid over het causaal verband met de schade van de werknemer geheel voor risico van de werkgever te laten komen, in weerwil van de niet zeer kleine kans dat buiten de uitoefening van de werkzaamheden gelegen omstandigheden die aan de werknemer moeten worden toegerekend (zoals roken, genetische aanleg, veroudering of van buiten komende oorzaken), de schade (mede) hebben veroorzaakt.’

Vervolgens formuleert de Hoge Raad de oplossing met bijbehorende juridische grondslag:7

‘Mede gelet op de aan de artikelen 6:99 en 6:101 BW ten grondslag liggende uitgangspunten moet daarom worden aangenomen dat (…) [onder de hier genoemde omstandigheden] de rechter de werkgever tot vergoeding van de gehele schade van de werknemer mag veroordelen, met vermindering van de vergoedingsplicht van de werkgever in evenredigheid met de, op een gemotiveerde schatting berustende, mate waarin de aan de werknemer toe te rekenen omstandigheden tot diens schade hebben bijgedragen.’ (toevoeging ACWP)

Hoewel de Hoge Raad in bovenstaande overwegingen omzichtig formuleert en hij zich niet expliciet uitlaat over de reikwijdte van de in dit arrest geformuleerde oplossing, lijkt uit de overwegingen wel een zekere terughoudendheid te spreken voor het toepassen van proportionele aansprakelijkheid als oplossing voor causaliteitsonzekerheid. Zo is het oordeel van de Hoge Raad duidelijk toegespitst op de specifieke omstandigheden van het geval en baseert hij zijn beslissing mede op de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid. Ook het feit dat de Hoge Raad in zijn motivering expliciet refereert aan de strekking van de norm – het voorkomen van gezondheidsschade bij de werknemer – en de aard van de geschonden norm – de zorgplicht van een werkgever jegens zijn werknemer – wijst op een terughoudende toepassing. In het hierna nog te bespreken arrest Fortis/Bourgonje heeft de Hoge Raad deze terughoudendheid nader geëxpliciteerd.8

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.