15.4.2 Formele rechtskracht van de aanslag en doorwerking naar de boete

In het verlengde van de procesrechtelijke verwevenheid rijst de vraag of een eenmaal in rechte vaststaande (dus onherroepelijke) belastingaanslag als voldongen feit heeft te gelden in de sfeer van de boete.1

Kijkend naar de jurisprudentie van de Hoge Raad over de grondslagkoppeling, kan de omvang van de heffing probleemloos doorwerken naar de boetegrondslag. In de opvatting van de Hoge Raad is de boetegrondslag immers louter een strafmaatkwestie.2 Naar mijn mening is dat niet juist, omdat de boetegrondslag een onderdeel van de centrale stellingen is. Reeds daarom kan de omvang van de heffing in mijn optiek niet zomaar doorwerken, maar moet de inspecteur de heffing in de hoedanigheid van boetegrondslag afzonderlijk bewijzen en kan de boeteling die dus ook afzonderlijk ter discussie stellen.3

Ook als het gaat om het bewijs van de centrale stellingen meen ik dat de feiten waarop de onherroepelijke belastingaanslag gebaseerd is, in de sfeer van de boete niet zonder meer als vaststaand hebben te gelden. Feteris heeft daarvoor als onderbouwing gegeven dat tegen de belastingaanslag geen rechtsgang open heeft gestaan die voldoet aan de vereisten van art. 6 EVRM.4 Daar ben ik het mee eens. Het maakt om die reden naar mijn opvatting verder niet uit om welke reden de belastingaanslag formele rechtskracht heeft gekregen. Zelfs als de belastingplichtige er om hem moverende redenen bewust voor heeft gekozen om alleen in rechte te ageren tegen de opgelegde boete, kunnen de feiten waarop de onderliggende belastingaanslag is gebaseerd, worden betwist (bijvoorbeeld als de inspecteur met die feiten het bewijs van het begaan van het kale beboetbare feit wil leveren).5 Koopman heeft eveneens verdedigd dat in de boetesfeer een hernieuwde discussie over de heffing kan plaatsvinden, zelfs wanneer geen rechtsmiddel tegen de heffing is ingesteld. Hij baseert dat op het recht op toegang tot de rechter.6 Ook overigens is er in de literatuur (deels op andere gronden) kritiek op de rechtstreekse doorwerking in gevallen waarin de heffing in rechte is komen vast te staan. Volgens verschillende auteurs moet de heffing, als grondslag voor de boete, dan toch nog ter discussie kunnen worden gesteld.7 Daarbij kan de boeteling ook aanvoeren dat de inspecteur de feiten waarop de (omvang van de) heffing is gebaseerd, niet ‘beyond reasonable doubt’ heeft bewezen.8

Wanneer het beroep wél mede is gericht tegen de met de boete samenhangende heffing, zou de boeteling naar mijn mening evenzeer in staat moeten worden gesteld om de heffing, in de hoedanigheid van boetegrondslag, afzonderlijk (dus met inachtneming van de waarborgen van art. 6 EVRM) ter discussie te stellen.9 Het heeft er echter alle schijn van dat de Hoge Raad een andere opvatting heeft, die erop neer komt dat een eenmaal vaststaande heffing niet opnieuw, als boetegrondslag, kan worden bestreden.10 De feitenrechter lijkt deze opvatting te volgen.11