2.2.1 Het handelen van individuen in een bureaucratie

In de ideaaltypische bureaucratie van Weber is het handelen van de overheid zo voorspelbaar, dat de uitvoering van beleid kan worden voorgesteld als een mechanisch proces. Alle handelingen (van bureaucraten) zijn in de ideaaltypische bureaucratie deductief af te leiden uit de voorgeschreven regels.1 Rechtsgelijkheid en rechtszekerheid worden op deze wijze gegarandeerd. Een bureaucratie werkt in deze visie als een algoritme. De informatie die als input in de bureaucratie wordt gestopt, wordt op een vaste manier verwerkt en levert op wiskundige wijze de juiste output op. De bureaucraten zelf voegen in deze visie niets toe dat niet eerder door beleidsmakers in het algoritme is opgenomen.

Bureaucratieën beschikken over een aantal kenmerken die deze ‘mechanische werking’ mogelijk maken. Zo hebben zij a) een neutrale staf waarbij de rol van de bureaucraat volledig losstaat van de persoon van de ambtenaar, b) werken zij langs vaste grenzen van jurisdictie, c) kenmerken zij zich door een rationeel system van deskundigheid waarin iedere bureaucraat specifiek voor zijn positie in het bestel wordt getraind en zich daartoe ook beperkt en d) kennen ze een hiërarchische structuur waardoor erop kan worden toegezien dat iedere bureaucraat zijn taak volgens opdracht uitvoert. Ten slotte heerst er in de ideaaltypische bureaucratie een ethos van objectiviteit.

Webers ideaaltypische bureaucraten handelen onpersoonlijk, op basis van gestandaardiseerde procedures, als radertjes binnen de machinerie van de bureaucratie.2 Voor persoonlijke emoties en morele oordelen van individuele bureaucraten is geen ruimte.3 Alleen op die manier is volledig voorspelbaar tot welk besluit de bureaucratie (en individuen binnen die bureaucratie) zal komen, hoe de bureaucratie zal handelen om tot dat besluit te komen en kan dus aan ieder individu dat met de bureaucratie in aanraking komt, worden gegarandeerd dat hij exact dezelfde behandeling krijgt als ieder ander en dat in vergelijkbare gevallen ook een gelijkluidende beslissing wordt genomen.4 Webers ideaaltypische bureaucraat zou dus weinig last moeten hebben van onzekerheid, hij hoeft immers slechts op neutrale wijze zijn taak uit te voeren en kan door zijn training op neutrale wijze uit de regels afleiden wat hij daarvoor moet doen. Mocht hij zich onverhoopt toch schuldig maken aan een subjectief oordeel, zal hij door zijn meerdere in het bureaucratisch systeem worden gecorrigeerd.