2.3.3 De Republiek

Na verschillende pogingen om een nieuwe vorst te vinden aanvaardden de zeven gewesten uiteindelijk in 1588 zelf de soevereiniteit.1 De Republiek der Verenigde Nederlanden was geboren.2 Er werden geen algemene belastingen ingevoerd, zoals was neergelegd in de Unie van Utrecht. De inkomsten van de Republiek werden onder andere geïnd via een quotenstelsel dat was gebaseerd op provinciale belastingen.3 Elk gewest kon zelf bepalen hoe zij de belastingen inden.4 Vanaf 1593 tot 1796 is de Staten-Generaal onafgebroken bijeen. Er was echter geen sprake van een eenheid, de Staten-Generaal was voornamelijk een bijeenkomst van de afgevaardigden van de Staten. De afgevaardigden waren gebonden aan de wensen uit hun gewest. Bovendien was eenparigheid van stemmen vereist bij het vaststellen van de financiële bijdragen, die overigens per gewest verschilden.5

Er heeft lange tijd strijd gewoed tussen de gewesten over de verdeling van de quoten. Deze werd in eerste instantie vastgesteld op basis van de inkomsten uit de provinciale belastingen. Vooral voor de gewest Holland betekende dit dat het opdraaide voor meer dan de helft van de kosten. Uiteindelijk werd over de verdeling van de quoten in 1616 overeenstemming bereikt.6

Het algemeen bestuur was in handen van de Raad van State die de inkomsten beheerde. De Raad kwam jaarlijks met een uitgavenvoorstel – de generaliteitspetitie7 – dat ter bekrachtiging werd voorgedragen aan de Staten-Generaal.8 Dit voorstel bevatte een overzicht van de verdeling van de lasten per provincie. Bekrachtiging van het voorstel betekende dat de Raad van State de gelden mocht innen. Van directe autorisatie voor het doen van uitgaven was nog geen sprake.9 Het toezicht op het financieel beheer werd uitgevoerd door de Generaliteitsrekenkamer.10

De Republiek had door de vele oorlogen in de zeventiende eeuw een grote schuld opgebouwd. In de achttiende eeuw werd duidelijk dat het financiële systeem, in het bijzonder het quotensysteem, niet werkte. Zo betaalden niet alle gewesten hun quote.11 Ook de convooien en licenten – in- en uitvoerrechten – werden niet naar behoren vastgesteld en geïnd.12 Een poging tot het herziening van het quotenstelsel eind achttiende eeuw leidde uiteindelijk tot een kleine aanpassing ervan.