2.3.1 Toenemende invloed van de Staten

In de dertiende eeuw kwamen de vorstendommen van de landsheren in toenemende mate in handen van het Bourgondische huis en groeiden uit tot grotere territoria – de latere gewesten en weer later de provinciën.1 Tegelijkertijd was er sprake van verzelfstandiging van de steden en werden de standen steeds invloedrijker, mede als gevolg van de verkregen privileges. Instemming met de buitengewone bede gebeurde door de vertegenwoordigers van de standen in de gewesten die bijeenkwamen in de Staten.2 Volgens Fruin lag de kracht van de Staten dan ook in het al dan niet toestaan van de vrijwillige bede.3

Na 1462 ontstond de gewoonte om het verkrijgen van toestemming voor de bede voor te leggen aan de gezamenlijk opgeroepen bijeenkomst van de Staten – de Staten-Generaal – en niet meer aan de Staten persoonlijk.4 Deze gezamenlijke bede werd vervolgens via een verdeelsleutel verdeeld over de gewesten.5 Deze gebeurtenissen, waarin de vorst een gezamenlijke bede voorlegt aan de Staten, ziet Warmelink als de oorsprong van het budgetrecht.6 Hoewel men hier feitelijk nog niet kan spreken van het budgetrecht wordt hier wel in de basis de bevoegdheid neergelegd voor de Staten-Generaal om te bepalen of er belastingen mogen worden geheven en vervolgens met welk doel. Dit recht om in te stemmen met belastingen vormt dan ook het fundament waaruit het budgetrecht is gegroeid.7

In 1543 kwamen de Nederlanden in handen van één vorst: Karel V.8 Onder de Bourgondisch-Habsburgse regering stegen de overheidsuitgaven snel, onder andere door de vele oorlogen die werden gevoerd.9 Hierdoor moest de vorst in toenemende mate een beroep doen op het heffen van de buitengewone bede die bovendien steeds omvangrijker werd.