2.3.5 Verbale gedragingen

Niet alleen een actus facti, maar ook een actus verbi kan de intentie van de dader openbaren en onrust veroorzaken.1 Hoewel historisch gezien het (mondeling of schriftelijk) uiten van de intentie om een bepaald misdrijf te plegen vaak niet strafbaar was als poging, zijn dan ook de nodige uitzonderingen op deze hoofdregel aan te wijzen.2 Zo stelt de Constitutio Criminalis Theresiana in artikel 13 paragraaf 3 naast de voltooide en onvoltooide poging ook (a) het uiten van de oprechte intentie om een misdrijf te plegen en (b) het houden van voorbereidende gesprekken strafbaar.3 En ook voor sommige 15^een 16^e-eeuwse Nederlandse juristen was het vragen van advies over abortus reeds strafbaar als poging tot vruchtafdrijving, stond het doen van een oneerbaar voorstel gelijk aan poging tot overspel en was poging tot (huur)moord reeds strafbaar als de dader met de huurmoordenaar een overeenkomst had gemaakt.4 Ook werd wel bepleit dat (wereldlijke) majesteitsschennis reeds strafbaar moest zijn als de dader op welke wijze dan ook blijk had gegeven van zijn voornemen om dit misdrijf te plegen.5

Zeker nu ook delicten als opruiing en bedreiging enkel of primair uit verbale handelingen kunnen bestaan, is het niet vreemd om te denken dat ook verbale gedragingen aan het daadstrafrechtbeginsel moeten kunnen voldoen.6 Veel strafbaarstellingen in de voorfase bestaan ook in belangrijke mate uit verbale gedragingen. Een belangrijk onderdeel van artikel 141a Sr betreft bijvoorbeeld het voorbereiden of organiseren van geweldpleging tussen groepen.7 Die gedraging verschilt maar weinig van de voor samenspanning vereiste overeenkomst om een misdrijf te plegen. Het is ook lastig in te zien waarom het maken van een afspraak om een bepaald misdrijf te plegen minder strafrechtelijk relevant zou zijn dan het voorhanden hebben van bijvoorbeeld geld met de intentie om daarmee datzelfde misdrijf te plegen.8 Verbale gedragingen kunnen als zodanig weliswaar geen gevolgen veroorzaken, maar ze kunnen evengoed als fysieke gedragingen onrust veroorzaken en zijn wellicht zelfs geschikter om ondubbelzinnig intenties te uiten dan fysieke handelingen. Daarvoor hoeft de verbale gedraging niet eens zo heel concreet en toekomstgericht te zijn. Denk bijvoorbeeld aan artikel 1 lid 3 sub a van de Engelse Terrorism Act 2006, dat het verheerlijken van het plegen (of voorbereiden) van terrorisme verbiedt en daarbij reeds gepleegd terrorisme, nog te plegen terrorisme en terrorisme in het algemeen op één hoop gooit. Dat daarmee het enkele spreken over intenties al tot strafbaarheid kan leiden, hoeft volgens sommigen nog geen strijd op te leveren met het daadstrafrechtbeginsel. Per slot van rekening worden nog altijd geen intenties als zodanig bestraft, maar slechts de openbaring en aanvaarding van die intenties, in de vorm van een (verbale) gedraging.9

De onrust die uit de gedraging voortvloeit kan mogelijk ook verklaren waarom voorbereiding van geweldpleging (artikel 141a Sr) zelfstandig strafbaar is gesteld ondanks het lage strafmaximum op het voltooide delict, terwijl voor andere delicten – soms zelfs met een hoger stafmaximum – geen uitzondering is gemaakt.10 Het lijkt mij niet onaannemelijk dat de dreiging van grootschalige, gewelddadige confrontaties meer vrees oproept dan veel niet-geweldsdelicten, zelfs als deze met een hoger strafmaximum worden bedreigd.11 Dat kan ook verklaren waarom bijvoorbeeld grooming (artikel 248e Sr) strafbaar is gesteld. Sommige vormen van ontucht met minderjarigen voldoen niet aan het strafmaximum van acht jaar, terwijl de – uit verbale gedragingen bestaande – voorbereiding daarvan vermoedelijk wel hevige (emotionele) reacties zal oproepen. De strafbaarstelling van grooming komt aan die emoties tegemoet.12