1.3 Samenwerkingsverbanden en fiscaliteit

Uit de geschiedenis blijkt reeds dat samenwerking zich in allerlei gedaanten kan voordoen. De motieven om samen te gaan werken zijn divers en lopen uiteen van strategische (zoals het gezamenlijk opzetten van een opleidingscentrum om kennis te bundelen) tot operationele aard (zoals vermindering van kosten via creatie van shared service centra).1 Ook komt het voor dat samenwerking wordt gestimuleerd door een wettelijke regeling, bijvoorbeeld via subsidies2 of fiscale faciliteiten.3 Voordat een samenwerking daadwerkelijk tot stand komt, hebben de beoogde deelnemers in de meeste gevallen reeds een coöperatief proces met elkaar doorlopen. Hierbij spelen zaken een rol als het verkennen van de motieven van de samenwerking en het formuleren van een gezamenlijke ambitie, het selecteren van de juiste samenwerkingspartner(s) en het opstellen van een business case en het bepalen van de grondvorm van de samenwerking.4

Nadat partijen de eerste fase succesvol hebben doorlopen en geconcludeerd hebben dat samenwerking tot meerwaarde leidt, wordt een meer formeel terrein betreden. Hierbij komt het aan op het verdelen en vastleggen van de onderlinge taken, inbreng, verplichtingen en aansprakelijkheden. Daarnaast dient een geschikte juridische vorm voor de samenwerking te worden bepaald. In dit onderzoek hanteer ik drie juridische grondvormen van hoe samenwerkingen georganiseerd kunnen worden:

In paragraaf 3.4 ga ik dieper in op deze grondvormen van samenwerking.

De vorm van samenwerking die non-profitorganisaties kiezen, wordt beïnvloed door een aantal factoren. Naast civielrechtelijke, financiële en organisatorische factoren spelen fiscale factoren een rol. De reden dat fiscale aspecten meespelen bij de keuze voor een bepaalde samenwerkingsvorm is dat het aangaan van een samenwerkingsverband onvermijdelijk gevolgen heeft voor de belastingheffing. Bij samenwerking worden de inrichting van de organisatie en/of de aangegane rechtshandelingen vaak anders vormgegeven dan wanneer taken zelfstandig worden uitgevoerd. Deze gewijzigde vormgeving kan verschillende fiscale gevolgen met zich meebrengen. Een voorbeeld van een mogelijk fiscale consequentie van samenwerking is het ontstaan van vennootschapsbelastingplicht omdat de joint venture die gekozen wordt, kwalificeert als een zelfstandig belastingplichtig lichaam op basis van art. 2 Wet Vpb 1969.

Voor de heffing van omzetbelasting geldt dat samenwerking tot cumulatie van btw kan leiden. Dit houdt verband met het feit dat non-profitorganisaties veelal in grote mate vrijgestelde prestaties verrichten voor de btw. Cumulatie van belasting kan optreden als het samenwerkingsverband of de deelnemers prestaties verrichten die op zichzelf niet onder een vrijstelling vallen. De btw die drukt op deze prestaties kan dan niet of slechts gedeeltelijk worden verrekend door het samenwerkingsverband of de deelnemers. Een voorbeeld hiervan is het ter beschikking stellen van personeel aan een samenwerkingsverband dat kwalificeert als zelfstandig rechtssubject. Als hoofdregel is deze terbeschikkingstelling belast met 21% btw. Als het samenwerkingsverband uitsluitend btw-vrijgestelde activiteiten gaat verrichten, leidt de verschuldigdheid van btw over de detachering tot een verhoging van de kostprijs. Dit nadeel kan onder omstandigheden een belemmering vormen voor deelnemers om een samenwerking aan te gaan. Naast btw-gevolgen kan detachering van personeel ook consequenties meebrengen voor de loonheffingen, bijvoorbeeld op het gebied van inlenersaansprakelijkheid of het ontstaan van inhoudingsplicht op grond van een (fictieve) dienstbetrekking. Wat de hiervoor beschreven fiscale gevolgen gemeen hebben is dat zij zich niet, of in beperktere mate, zouden hebben voorgedaan indien geen samenwerking was aangegaan. In deze studie onderzoek ik of en op welke wijze de fiscale wet- en regelgeving een belemmering vormt voor samenwerking in de non-profitsector.