VI.5.5 Bemiddeling bij conflicten

In ASMI oordeelde de Hoge Raad dat de raad van commissarissen niet verplicht is te bemiddelen bij geschillen tussen het bestuur en aandeelhouders.1 Dat de raad van commissarissen daartoe niet verplicht is, wil niet zeggen dat hij daartoe niet bevoegd is.2 Dit geldt naar mijn mening overigens niet alleen voor conflicten tussen het bestuur en aandeelhouders, maar bijvoorbeeld ook voor conflicten binnen het bestuur.3

In de literatuur wordt wel bepleit dat het oordeel van de Hoge Raad in ASMI genuanceerd moet worden.4 Zo menen Van Solinge en Nieuwe Weme dat de raad van commissarissen onder bijzondere omstandigheden moet ingrijpen in een conflict. Dit volgt volgens hen uit de wettelijke taakopdracht van de raad van commissarissen, te weten het houden van toezicht en het geven van advies.5

In de rechtspraak zijn aanknopingspunten voor deze opvatting te vinden. Ik wijs bijvoorbeeld op de AkzoNobel-beschikking van de Ondernemingskamer. Met betrekking tot het conflict tussen het bestuur en een aantal aandeelhouders overwoog de Ondernemingskamer dat het op de weg ligt van het bestuur en de raad van commissarissen zich te beraden op de wijze waarop AkzoNobel de verstandhouding met dit deel van haar aandeelhouders kan normaliseren.6

De vraag is of de niet-uitvoerende bestuurders verplicht moeten bemiddelen bij conflicten rondom de vennootschap. Gelet op de ASMI-beschikking, ben ik geneigd deze vraag negatief te beantwoorden. Wel zijn de niet-uitvoerende bestuurders gelijk aan de commissarissen bevoegd te bemiddelen. Ik vraag mij evenwel af of de nietuitvoerende bestuurders daartoe in staat zijn als het bestuur bij het conflict is betrokken. De niet-uitvoerende bestuurders zijn in dat geval niet volledig neutraal.7 Zij maken deel uit van het bestuur en hebben derhalve een eigen verantwoordelijkheid en rol in het conflict. De zaken liggen uiteraard anders indien het conflict betrekking heeft op de dagelijkse gang van zaken en de besluitvorming daaromtrent gemandateerd is aan een of meer uitvoerende bestuurders.8 Aangezien de niet-uitvoerende bestuurders in dat geval verder van het vuur zitten, komt de bemiddelende rol mijns inziens beter uit de verf.

Voorts meen ik dat ook de niet-uitvoerende bestuurders onder bijzondere omstandigheden behoren op te treden bij conflicten rondom de vennootschap. De grondslag voor deze plicht vind ik in de wettelijke taakopdracht van de niet-uitvoerende bestuurders.11

Op grond van art. 2:129a/239a lid 1 BW zijn de niet-uitvoerende bestuurders belast met het houden van toezicht op het bestuur.12 Onder omstandigheden kan het in het belang van de vennootschap zijn om in te grijpen in een vennootschappelijk conflict.13 Zoals ik in § VI.3.4 al schreef, behoren de niet-uitvoerende bestuurders hun toezicht te intensiveren als de continuïteit van de vennootschap in gevaar is. In dit kader kunnen zij bijvoorbeeld proberen te bemiddelen. Zijn de niet-uitvoerende bestuurders niet tevreden met het resultaat, dan dienen zij bij te sturen. Werpt ook het bijsturen niet de gewenste vruchten af, dan behoren de niet-uitvoerende bestuurders mijns inziens in te grijpen. Dit ingrijpen kan bijvoorbeeld bestaan uit het indienen van een enquêteverzoek en het vragen van onmiddellijke voorzieningen.14 Ik kom hier in § VII.3.2.5.c op terug.