II.5.3.4.3 De gevolgen van schendingen van het recht om informatie te ontvangen

Nalaten de op de zaak betrekking hebbende stukken ter inzage te leggen, leidt niet altijd tot een vernietiging van het bestreden besluit. Indien de belanghebbende gehoord is en niet gebleken is dat hij of zij door het achterwege laten van de ter inzage legging is benadeeld, kan dit gebrek gepasseerd worden met toepassing van artikel 6:22 Awb.1 Soms wordt er dan een proceskostenveroordeling toegekend.2 In andere gevallen wordt wel overgegaan tot een vernietiging bij schending van artikel 7:4 Awb (of artikel 7:18, tweede lid, dan wel artikel 3:2 Awb, al dan niet in samenhang met de artikelen 7:4 of 7:18 Awb).3 Dat ligt in de rede als belanghebbenden door de onbekendheid met de stukken benadeeld zijn of in hun procesbelangen geschaad zijn. In sommige gevallen worden na vernietiging de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand gelaten.4 Omdat het om een belangrijke waarborg gaat in het kader van de verweermogelijkheden van belanghebbenden en een waarborg die sterk samenhangt met het horen in de bestuurlijke voorprocedures, zou een schending van het imagerecht in mijn optiek in beginsel tot vernietiging van het besluit moeten leiden.

Schendingen van het vereiste van een behoorlijke kennisgeving van de hoorzitting en de termijn die daarvoor geldt, komen in de jurisprudentie niet regelmatig aan bod. Voor de hand ligt dat als een belanghebbende is verschenen bij de hoorzitting en ook niet benadeeld is door een schending van dit vereiste, het gebrek gepasseerd kan worden zonder dat een vernietiging van het besluit plaatsvindt. In andere gevallen moet, gelet op het belang dat gehecht moet worden aan het horen, vernietiging van het besluit volgen. Datzelfde geldt als er ten onrechte geen uitstel van de hoorzitting wordt verleend.'5 Of een schending van de plicht tot het maken van een verslag van de hoorzitting in het algemeen moet leiden tot vernietiging van de uitspraak is op grond van de jurisprudentie evenmin duidelijk. Deze plicht is niet regelmatig onderwerp van een uitspraak van de bestuursrechter. Indien het bestuur een schriftelijk verslag van het horen achterwege laat, dat wil zeggen dat er op geen enkele wijze een schriftelijke neerslag heeft plaatsgevonden van hetgeen tijdens het horen aan bod is komen, is sprake van een schending van artikel 7:7 Awb (of artikel 7:21 Awb) en zou die schending tot gevolg kunnen hebben dat de beslissing op het bezwaar wordt vernietigd. Uitspraken waarin vernietiging plaatsvindt wegens schending van deze eis, omdat in het geheel geen schriftelijke verslaglegging heeft plaatsgevonden, ben ik echter niet tegengekomen. In een uitspraak was de verslaglegging volgens de rechtbank onder de maat.6 Zij oordeelt vervolgens dat daardoor niet zeker is dat alle aangevoerde argumenten meegenomen zijn in de besluitvorming en daarmee in strijd met artikel 7:11 Awb is gehandeld alsmede het besluit niet met de vereiste zorgvuldigheid is voorbereid en genomen. Onder meer op die gronden wordt het beroep gegrond verklaard en het besluit vernietigd. Voorts vond in een uitspraak vernietiging plaats van het besluit, omdat het bestuur het verslag van het horen niet uiterlijk met de beslissing op bezwaar aan belanghebbende(n) heeft doen toekomen. Het achterwege laten of niet tijdig toezenden, leidt dan tot vernietiging van het besluit wegens strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel 7 Onder de Wet Arob leidde het niet schriftelijk vastleggen van hetgeen tijdens het horen aan de orde is gekomen tot vernietiging wegens strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel alsook in samenhang daarmee met het motiveringsbeginsel.8 Voorstelbaar zou echter ook zijn dat de bestuursrechter artikel 6:22 Awb toepast ten aanzien van schendingen van dit vereiste. Uitspraken waarin de schending van artikel 7:7 of 7:21 Awb dan wel een ongeschreven plicht tot schriftelijke verslaglegging werd gepasseerd op grond van artikel 6:22 Awb of anderszins gedekt werd verklaard, omdat belanghebbende(n) in beroep kennis hebben gekregen van het verslag ben ik niet tegengekomen. Wel heeft de Afdeling eenmaal het niet tijdig toezenden van het verslag en schending van het zorgvuldigheidsbeginsel gepasseerd.9

Aan schendingen van vereisten die hoor en wederhoor in de bestuurlijke voorprocedures beogen te operationaliseren, worden lang niet altijd rechtens consequenties verbonden. De jurisprudentie laat een wisselend beeld zien. In sommige gevallen vindt vernietiging van het besluit op bezwaar plaats, maar in andere gevallen wordt niet overgegaan tot vernietiging en/of de bevoegdheid neergelegd in artikel 6:22 Awb toegepast. Maatgevend is in hoeverre belanghebbenden door de betreffende schending in hun belangen zijn geschaad of zijn benadeeld. Als het gaat om het kernrecht in artikel 7:4 Awb op inzage in de op de zaak betrekking hebbende stukken geldt dat in veel gevallen vernietiging volgt, indien deze bepaling is geschonden. In die gevallen worden in het kader van het inzage-recht waarbij de goede procesorde of het beginsel van hoor en wederhoor een belangrijke rol speelt, dan ook rechtens consequenties verbonden aan schendingen van de procesbelangen van belanghebbenden.