1.5 Methodologie

Dit onderzoek heeft een juridisch-dogmatisch karakter. In dit onderzoek is een beperkte vergelijking met het Duitse recht gemaakt. De rechtshistorie van het algemene opschortingsrecht is beperkt tot hoofdlijnen in de 20^e eeuw.

Juridisch-dogmatisch onderzoek heeft een centrale plaats in het rechtswetenschappelijk onderzoek in Nederland en Europa.1 Het onderwerp van juridisch-dogmatisch onderzoek is het geldende positieve recht, zoals dat is neergelegd in geschreven en ongeschreven nationale, Europese en internationale wet- en regelgeving, beginselen, begrippen, leerstukken en rechterlijke uitspraken, en van commentaar is voorzien in de literatuur.2 Het nationale geldende privaatrecht dat is neergelegd in wet- en regelgeving, rechtspraak en daarop betrekking hebbende literatuur is het startpunt in de juridische dogmatiek.3 Buitenlandse literatuur kan onderdeel zijn van die literatuur wanneer een vergelijking met een ander rechtsstelsel wordt gemaakt.4 Uit deze rechtsbronnen worden antwoorden op onderzoeksvragen over het geldende positieve nationale recht afgeleid met behulp van tekstanalytische methoden, praktische argumenten en redeneerwijzen.5 Juridisch-dogmatisch onderzoek dient zowel de rechtswetenschap als de rechtspraktijk.6

De centrale vraag van dit onderzoek heeft betrekking op het geldende positieve nationale recht ten aanzien van het algemene opschortingsrecht en leent zich daarom bij uitstek voor juridisch-dogmatisch onderzoek. Voor dit onderzoek heb ik dan ook gebruikgemaakt van de rechtsbronnen wet- en regelgeving, wetsgeschiedenis, rechtspraak en literatuur.7 Tevens heb ik acht geslagen op een aantal Kommentare op bepaalde Duitse opschortingsrechten, omdat ik in dit onderzoek een beperkte vergelijking met het Duitse recht heb gemaakt. Bij het onderzoek in deze rechtsbronnen volg ik vrijwel steeds hetzelfde patroon, dat ook is terug te zien in de opbouw van de paragrafen en in de bronnenverantwoording. Aan de hand van eerst de wet en de wetsgeschiedenis, vervolgens rechtspraak van eerst de Hoge Raad, daarna de gerechtshoven en ten slotte de rechtbanken, en aan de hand van tot slot literatuur kom ik tot een beantwoording van de deelvragen die tezamen tot mijn beantwoording van de centrale vraag leiden. Voor wat betreft de aangehaalde rechtspraak in vooral feitelijke instanties zij nog opgemerkt dat deze met name ter illustratie of concretisering van het behandelde wordt gebruikt. Wanneer mijn bevinding evenwel is dat deze rechtspraak ten aanzien van een bepaald thema een minder incidenteel karakter heeft, kan die rechtspraak tevens dienen ter onderbouwing van mijn conclusies.8

De bevindingen van het juridisch-dogmatisch onderzoek spiegel ik in voorkomend geval aan het Duitse recht, meer in het bijzonder en overwegend het Zurückbehaltungsrecht als bedoeld in §273 Abs. 1 BGB, omdat het algemene opschortingsrecht daaraan nauw en, voor wat betreft buitenlandse rechtsstelsels, het meest verwant is.9 Deze reflectie vanuit het Duitse recht heeft trekken van een functionele rechtsvergelijking.10 Evenwel heeft de blik op het Duits recht vooral gediend ter inspiratie voor de interpretatie van het algemene opschortingsrecht, alsook de toepassing en uitoefening daarvan, en ter inspiratie voor het aandragen van praktische oplossingen bij bepaalde problemen.11 Deze aanpak past bij de wijze waarop de wetgever met het buitenlandse recht, waaronder vooral het Duitse recht, is omgegaan.12 De wetgever heeft eigen keuzes gemaakt, die hebben geleid tot een ruimer geformuleerd algemeen opschortingsrecht dan het Duitse Zurückbehaltungsrecht.13 Een blik in andere rechtsstelsels dan het Duitse rechtsstelsel ligt niet voor de hand, omdat daarin geen of pas recent een met het algemene opschortingsrecht vergelijkbare bepaling is opgenomen.14 Eventuele citaten over of uit het Duitse recht heb ik onvertaald gelaten. Meestal heb ik in de hoofdtekst de strekking weergegeven en dan de bron geciteerd in een voetnootverwijzing, maar soms heb ik volstaan met een verwijzing naar de bron in de voetnoot.

Aan de rechtshistorie van het algemene opschortingsrecht besteed ik aandacht voor zover ik denk dat dit nodig is voor de plaatsbepaling van het algemene opschortingsrecht. Het algemene opschortingsrecht kreeg met de invoering van het BW in 1992 een plaats in de wet. De rechtsontwikkeling die mede tot deze codificatie heeft geleid, geef ik in hoofdlijnen weer. Voor het overige verwijs ik naar eerdere beschrijvingen van rechtshistorische aard. Het algemene opschortingsrecht is mede een codificatie van voornoemde rechtsontwikkeling, zodat rechtspraak op het gebied van de opschortingsrechten van voor 1992 zijn relevantie kan hebben behouden.15