5.3.2.2 Geleide herinnering en cognitief interview

Naast het standaard getuigenverhoor of in plaats daarvan worden ook verhoormethoden gebruikt die zijn gebaseerd op een techniek die in de literatuur wordt aangeduid als context reinstatement (in het Nederlands vertaald met het begrip wederinleving).1 Deze techniek houdt in dat de getuige zich verplaatst in de context van een bepaalde gebeurtenis door deze gebeurtenis opnieuw voor ogen te halen om daarmee zoveel mogelijk retrieval cues te genereren. Op deze manier wordt het geheugen gestimuleerd en worden allerlei details opgehaald die op zichzelf niet direct relevant zijn, maar die wel kunnen dienen als ophaalaanwijzing voor andere informatie.2

Geleide herinnering is een verhoormethode waarbij sterk geleund wordt op deze techniek. Deze methode is ontwikkeld door de Nederlandse politie. Bij deze verhoormethode wordt de getuige verzocht om eerst de context op te roepen, daarna moet de getuige zijn ogen sluiten en vertellen wat hij ziet, hoort of doet. Met behulp van open vragen in de tegenwoordige tijd wordt de getuige stap voor stap door zijn herinnering geleid.3 De techniek van de geleide herinnering is vooral bruikbaar vlak na het voorval waarover de getuige wordt gehoord, als de herinnering nog vers in het geheugen ligt en de getuige nog niet eerder is gehoord. Horselenberg en collega’s raden het gebruik van de geleide herinnering als verhoormethode echter af, omdat het resultaat sterk afhankelijk is van de vaardigheid van de verhorende ambtenaar. Tevens is maar in beperkte mate onderzoek gedaan naar deze wijze van verhoren en uit het onderzoek dat wel is verricht, blijkt dat deze methode gepaard gaat met zogenaamde imaginatie-inflatie.4 Het zich imagineren van bepaalde (al dan niet fictieve) gebeurtenissen kan namelijk leiden tot een toenemend geloof in het bestaan van zulke gebeurtenissen.5 Het beeld dat bij de getuige wordt opgeroepen kan niet worden gecontroleerd en niet meer worden gecorrigeerd.

Een andere verhoormethode die eveneens is gebaseerd op context reinstatement is het cognitief interview. Deze techniek is ontwikkeld door Amerikaanse psychologen. Ook hier dient de context als aanknopingspunt voor het ophalen van de herinnering. Deze techniek verschilt van de geleide herinnering doordat verschillende strategieën worden ingezet om de getuige te helpen de herinnering op te halen.6 Net als bij de geleide herinnering gaat het bij het cognitief interview om het mentaal herbeleven van het voorval, maar de getuige wordt ook gevraagd om informatie in een andere volgorde te vertellen of vanuit het perspectief van een ander (als ware hij de verdachte).7 Daarmee worden weer andere retrieval cues geactiveerd aan de hand waarvan nieuwe informatie naar boven kan worden gehaald.8 Tevens wordt daarmee beoogd te voorkomen dat de getuige hiaten in zijn geheugen invult door gebruik te maken van kennisschema’s en stereotypen waardoor de herinnering kan worden vertekend.9 De resultaten van de inzet van het cognitief interview zijn positief. Er zijn verschillende onderzoeken gedaan die laten zien dat deze verhoormethode meerwaarde kan hebben boven het standaardgetuigenverhoor.10 Zo laat onderzoek van Köhnken en collega’s zien dat deze techniek gemiddeld 35% meer correcte informatie genereert dan een gewoon verhoor, terwijl de hoeveelheid incorrecte informatie gelijk blijft.11 Een voordeel van het cognitief interview boven de methode van de geleide herinnering is dat de verhoorder minder het verloop van het interview bepaalt en deze methode zich minder richt op het vergaren van specifieke informatie. Er zijn echter ook nadelen aan deze methode verbonden, ook hier gelegen in het risico van imaginatieinflatie en de tijdsbelasting. Dat laat onverlet dat de specifieke techniek van context reinstatement in de literatuur als veelbelovend wordt gezien.12