9.3.2.6 General Comment No.1: The Aims of Education

Het General Comment no. 1 (The Aims of Education) van het Comité voor de Rechten van het Kind gaat in op de strekking van de doelbepalingen.1 Daarin is permanente aandacht vastgelegd voor de mensenrechteneducatie, niet alleen in juridicis, maar ook én vooral voor de basiswaarden en de praktijk van de mensenrechten. Dit heeft volgens het Comité in veel landen een herziening van curricula tot gevolg.2 Oomen sluit zich bij deze zienswijze aan en acht de mensenrechten in Nederland, wat de uitvoering van de Verdragen betreft, voor verbetering vatbaar, evenals de aandacht van de scholen voor mensenrechten.3 Vermeulen acht de eisen van het Comité overigens te hoog gegrepen en pleit voor negatief te formuleren minima moralia.4

In artikel 29 lid 1 IVRK staat ‘de opdracht tot het bijbrengen van elementaire beginselen van de nationale basiswaarden van democratie en mensenrechten’.5 Het IVRK staat een leven in een vrije samenleving voor (artikel 29).6 Het recht op onderwijs en vorming is een fundamenteel grondrecht.7 Burgerschapsvorming is een uitoefenbaar recht dat tot achttien jaar geldt, ongeacht de juridische status.

Bepalingen in artikel 26 lid 1 UVRM, artikel 2 Protocol 1 EVRM, artikel 13 lid 1 IVESCR, artikel 28 en 29 IVRK en artikel 7 lid 3 ESH (Europees Sociaal Handvest) bevatten het recht op onderwijs. Uit artikel 18 lid 1 IVBPR is het recht op onderwijs herleidbaar. Alle bepalingen over het recht op onderwijs zijn materieel vergelijkbaar.

Onze onderwijswetgeving bevat naar de heersende opvatting geen expliciet, maar herleidbaar recht op onderwijs.8 Voor het gecodificeerde recht moeten de bepalingen in internationale verdragen uitkomst bieden, zoals de genoemde artikelen 26 UVRM9, 13 lid 1 en 3 IVESCR10, 28 en 29 IVRK11 en - door interpretatie - 18 en 19 IVBPR. Uit deze laatste bepalingen blijkt dat eenieder het recht heeft op vrijheid van denken, geweten en godsdienst en het recht zijn godsdienst of levensovertuiging te onderwijzen. Deze vrijheid impliceert de vrijheid onderwezen te worden: het recht op levensbeschouwelijk onderwijs is hieruit afleidbaar.12 Ook artikel 14 EU-Handvest bevat het recht op onderwijs.13

Het recht op onderwijs impliceert in de verdragsbepalingen14 het recht van kinderen op burgerschapsvorming. Dat ligt ook besloten in artikel 2 Protocol 1 eerste volzin EVRM (‘Niemand zal het recht op onderwijs worden ontzegd’). Het is een eenieder verbindende verdragsbepaling die met voorrang op de nationale wetgeving toepasselijk is binnen de Nederlandse rechtsorde (artikel 93 en 94 Gw).15 Het recht op een gelijke toegang tot het funderend onderwijs wordt beschermd, evenals het recht op onderwijs. Hieraan is de verplichting om kinderen te onderwijzen toegevoegd. Hiermee zijn de legitimaties van burgerschapsvorming, door normatieve democratietheorieën, de pedagogische opdracht en (inter)nationale rechtsbeginselen en -normen, besproken.