4.3 Voorwaardelijkheid van de titel

In de eerste plaats wordt aangenomen dat de voorwaardelijkheid van de overdracht een gevolg is van het feit dat de verbintenis die de titel voor overdracht vormt, voorwaardelijk is.1 Doordat de verbintenis tot overdracht voorwaardelijk is, is de werking van de titel opgeschort tot het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat (vgl. art. 6:22 BW). Het komt mij voor dat de constructie van het eigendomsvoorbehoud als overdracht onder opschortende voorwaarde inderdaad het best kan worden verklaard aan de hand van een aan de verbintenis tot overdracht verbonden opschortende voorwaarde. Het heeft er bovendien alle schijn van dat het ook de constructie is die de wetgever voor ogen heeft gestaan.

Artikel 3:84 lid 4 BW spreekt uitdrukkelijk van de mogelijkheid om ter uitvoering van een voorwaardelijke verbintenis te leveren, als gevolg waarvan vooralsnog slechts een recht wordt verkregen dat aan dezelfde voorwaarde als de verbintenis is onderworpen. Ook in de parlementaire geschiedenis komt meermaals de mogelijkheid van een voorwaardelijke overdracht als uitvloeisel van een voorwaardelijke titel aan de orde.2 Bovendien wordt het in dezelfde parlementaire geschiedenis uitdrukkelijk voor mogelijk gehouden dat reeds vóór vervulling van de voorwaarde ter uitvoering van een verbintenis onder opschortende voorwaarde een overdracht wordt gerealiseerd.3

Volgens een aanzienlijk aantal auteurs laat zich de overdracht onder opschortende voorwaarde echter niet door middel van een voorwaardelijke titel construeren. Sommigen onderbouwen dit standpunt met het argument dat het verbinden van een voorwaarde aan de verbintenis tot overdracht tot gevolg heeft dat de verplichting tot overdracht pas ontstaat op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat, zodat de verkoper gedurende de periode van onzekerheid nog tot niets verplicht is.4 Anderen leggen de nadruk op het feit dat het niet mogelijk is om te leveren ter uitvoering van een opschortend voorwaardelijke titel. Omdat een opschortend voorwaardelijke titel nog geen werking heeft, zou er nog niet kunnen worden geleverd ter uitvoering van die titel, zodat de levering niet zou zijn geschied krachtens een geldige titel.5 In deze benadering is artikel 3:84 lid 4 BW slechts geschreven voor de overdracht onder ontbindende voorwaarde, omdat alleen de verbintenis onder ontbindende voorwaarde gedurende de periode van onzekerheid een rechtsgrond voor overdracht oplevert.6 Wat betreft de onmogelijkheid om gedurende de periode van onzekerheid te presteren bij een verbintenis onder opschortende voorwaarde wordt bovendien geregeld gewezen op artikel 6:25 BW, dat bepaalt dat een prestatie die krachtens een verbintenis onder opschortende voorwaarde is verschuldigd, overeenkomstig de regels met betrekking tot onverschuldigde betaling kan worden teruggevorderd, indien zij voor vervulling van de voorwaarde is verricht.

In de Oostenrijkse literatuur worden vergelijkbare bezwaren genoemd. Hoewel het Oostenrijkse recht uitgaat van een causaal stelsel van overdracht, wordt het eigendomsvoorbehoud vrijwel unaniem en veelal zonder enige onderbouwing verklaard aan de hand van een opschortende voorwaarde die is verbonden aan de goederenrechtelijke overeenkomst (de op overdracht gerichte wilsovereenstemming).7 Het lijkt erop dat ervan wordt uitgegaan dat de aan de titel verbonden voorwaarde zou verhinderen dat direct een overdracht wordt gerealiseerd, omdat de opgeschorte werking van de titel tot gevolg zou hebben dat de verkoper pas verplicht zou zijn om de eigendom over te dragen op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat.8 Met andere woorden: tot die tijd zou de verkoper niet eens verplicht zijn de zaak te leveren. Andere auteurs lijken zelfs aan te nemen dat de voorwaardelijkheid van de titel tot gevolg zou hebben dat de gehele koopovereenkomst voorwaardelijk zou zijn, waardoor ook de koper gedurende de periode van onzekerheid tot niets verplicht zou zijn.9 Aangezien dat niet de bedoeling is van het eigendomsvoorbehoud, verklaart men de constructie door middel van een voorwaardelijke goederenrechtelijke overeenkomst. Sterker nog: het eigendomsvoorbehoud wordt door sommigen gezien als hÉt bewijs dat de goederenrechtelijke overeenkomst in het Oostenrijkse recht een vereiste voor overdracht vormt, omdat een voorwaardelijke beschikking bij gebreke van dit vereiste niet mogelijk zou zijn.10

Deze bezwaren tegen de voorwaardelijkheid van de titel vermogen echter niet te overtuigen. Zij worden hierna achtereenvolgens besproken.