16.4.1.1 De sanctie van de omkering van de bewijslast en het nemo tenetur-beginsel

Bij de beantwoording van de vraag of de omkering van de bewijslast mag doorwerken in de boetegrondslag, speelt ook het nemo tenetur-beginsel een rol.1 De dreiging van de sanctie van de omkering kan de voor de toepasselijkheid van het nemo tenetur-beginsel vereiste dwang opleveren.2 De triggers voor de omkering van de bewijslast komen overeen met (een schending van) de belangrijkste fiscale informatie- en meewerkverplichtingen.3 Het gaat hetzij om het niet doen van de vereiste aangifte (categorie I-triggers), hetzij om het schenden van de informatieverplichtingen van art. 47 e.v. AWR (categorie II-triggers).4 Afhankelijk van de omstandigheden van het geval is het denkbaar dat de belastingplichtige met een beroep op het nemo tenetur-beginsel mag weigeren om te voldoen aan deze informatieverplichtingen. Aangezien het niet-meewerken dan gerechtvaardigd is, mag de sanctie op dat niet-meewerken dan niet worden toegepast. De sanctie van de omkering moet reeds als zodanig (in de hoedanigheid van dwangmaatregel) achterwege blijven, omdat de belastingplichtige een zwijgrecht heeft. De problematiek van de doorwerking van de omkering in het licht van het nemo tenetur-beginsel zal vooral aan de orde komen in gevallen waarin de belastingplichtige heeft geweigerd om mee te werken aan de beantwoording van gemengde vragen5 die worden gesteld tijdens een pending or anticipatedcriminal charge.6