8.10 Burgerschapsvorming en belangenbehartiging door de vakverenigingen

Bij de belangenbehartiging beschermen lerarenverenigingen hun vormingsgebieden en beïnvloeden ze wetgever en betrokken beleidsorganisaties voor de continuïteit en vernieuwing van de curriculumposities en curricula van hun vakken. Deze bescherming van de economisch-juridische vakken is laat op gang gekomen, waar vakken als levende talen en boekhouden al decennia vakverenigingen kennen. De vraag is waarom de oprichting van de V.O.S. en Voha eerst in 1935 geschiedt. De Vereniging van Leraren Boekhouden is al eind negentiende eeuw opgericht, terwijl de staatswetenschappen al langer veel last hebben ondervonden van het discours over de overladenheid (en nuttigheid) van de hbs-programma’s vanaf 1870.1

De leraren staatswetenschappen wapenen zich aan het eind van de negentiende eeuw tegen de urenreducties voor hun vakken die zo eigen zijn aan de staatsburgerlijke vorming. In het begin van de twintigste eeuw is daar gerede aanleiding voor. Er dreigt in het ontwerp-Normaalprogramma voor de vijfjarige rijkshbs een urenreductie voor de staatswetenschappen die in het Normaalprogramma in 1916 grotendeels gehandhaafd blijven. Het is docent G.H. Mouw die alsnog de degens kruist met de voorstellers. Hij bindt de kat de bel aan, zet zich schrap tegen de invoering van beperkende maatregelen in 1920 op openbare hbs'en en eist voor de vakken staathuishoudkunde en de statistiek, en staatsinrichting elk vier lesuren in de hbs-bovenbouw, in de wetenschap te overvragen.2 ‘Maar baat het niet, het schaadt ook niet’, moet Mouw gedacht hebben. De leraren komen uiteindelijk niet in actie, daar de curriculumpositie van staatswetenschappen niet wijzigt. Het blijft voor de leraren bij een welgekozen mobilisatieoefening.

Na zich bij het invoeren van de Normaalprogramma's 1916 en 1920 ingezet te hebben voor een ongestoorde voortzetting van hun vakken, maar geen belangenvereniging in het leven is geroepen, duurt het tot 1934 voor een aantal leraren een Voorlopig Comité ter bescherming van de staatswetenschappen vormt door het voornemen van de wetgever om de uren staatswetenschappen op de hbs te beperken. Ook het niet opnemen van staatswetenschappen in de mms-minimum tabel voor het civiel effect (diplomarechten) door de vermeende geringe vormende waarde is daartoe alle aanleiding. De bescherming van staatswetenschappelijk onderwijs op het vhmo is temeer urgent door de (be)dreigende ontwikkelingen van de democratische rechtsstaat in het interbellum.