5.3 De bezwaarschriftprocedure

De bezwaarschriftprocedure moest in elk geval twee functies krijgen, de functie van rechtsbescherming en die van verlengde besluitvorming. Verder worden nog wel de verduidelijkingsfunctie genoemd1 en de filterfunctie.2 Doordat het bestuursorgaan een beslissing moet nemen over het bezwaarschrift dat tegen zijn eigen besluit wordt ingediend, zou de procedure er volgens de wetgever toe kunnen dienen de bestuurlijke besluitvorming bevredigend af te ronden. Daardoor zou een mogelijkheid bestaan om aspecten die bij de eerdere besluitvorming onvoldoende aandacht hadden gekregen, alsnog in de overwegingen te betrekken. De wetgever wees erop dat bij de heroverweging van het oorspronkelijke besluit vaak anderen betrokken zouden zijn dan degenen die bij de besluitvorming in eerste instantie een rol hebben gespeeld (zowel binnen het bestuursorgaan als wanneer het advies van een adviescommissie wordt ingewonnen) en dat zou een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan een evenwichtige besluitvorming.3 Bij verlengde besluitvorming denken wij natuurlijk ook aan de reikwijdte van de beoordeling, die zich niet beperkt tot rechtmatigheidsaspecten, maar ook de invulling van beleids- en beoordelingsruimte betreft. Zo nodig leidt de heroverweging tot een nieuw besluit.4 Verlengde besluitvorming betreft aldus meer de materieelrechtelijke functie van de bezwaarschriftprocedure.

Met verwijzing naar onderzoek waaruit was gebleken dat in de bezwaarschriftprocedure het geschil in veel gevallen tot een goed einde was gebracht, overwoog de wetgever: ‘Doordat de beoordeling van het geschil door een rechter op andere wijze zou plaatsvinden, valt aan te nemen dat een beroep op de rechter in lang niet al deze gevallen tot een evenzeer bevredigende oplossing zou hebben geleid.’5

De – in principe verplichte – bezwaarschriftprocedure is echter al snel onderwerp van veel discussie geworden.6 En ondanks aanpassingen in de Awb, zoals de mogelijkheid van rechtstreeks beroep, is er nog veel kritiek.7

Maar die kritiek ziet vooral op het verloop van de bezwaarschriftprocedure zelf, en niet zozeer op de vraag of de beslissing op bezwaar nu werkelijk een integrale heroverweging is, en dus of de door de wetgever beoogde materieelrechtelijke verlengde besluitvorming in de praktijk wordt verwezenlijkt.