4.10 Algemeen onderwijsleerplan 1975

De voorstellen van de CML-Maatschappijleer verschijnen eerst in mei 1975 als het Algemeen onderwijsleerplan maatschappijleer met als focus:

De CMLM stelt voor om maatschappijleer in de onderbouw te onderwijzen en te vervolgen in de bovenbouw. De vakstructuur leidt ze af van de basiswetenschappen sociologie, politicologie en culturele antropologie. De psychologie, rechtsgeleerdheid en geschiedenis vormen de ondersteunende disciplines. De rakende wetenschappen zijn: linguïstiek, filosofie, godsdienstwetenschappen en biologie. In de praktijk kan maatschappijleer aspecten van deze disciplines integreren. Op ‘het hoe’ gaat de CMLM niet in. Er zijn twee minderheidsadviezen over de bevoegdheden uitgebracht:

In het Woord vooraf stelt minister Van Kemenade een ernstige vertraging vast in de advisering door de CMLM. Deze is blijven steken in het formuleren van algemene doelstellingen en uitgangspunten en een concept-onderwijsleerplan ontbreekt. Over de bevoegdheidsregeling is geen eenduidig advies gegeven. Voor Van Kemenade is dit voldoende om de CMLM op te heffen en een kerngroep CMLM (kerngroep-Kuiper) in te stellen.3 Voor de bevoegdheidsregeling houdt hij het advies-Berting aan.4

Na de eerste adviesronde verschijnt in 1976 van de kerngroep-Kuiper het raamleerplan Maatschappijleer op orde5 met voorstellen voor diverse cross-curriculaire staatsburgerlijke en maatschappelijke themas. Aanstonds komen de nodige leerboeken uit die hierbij aansluiten.6 In het Woord vooraf bij het raamleerplan schrijft Van Kemenade het advies als rijksleerplan integraal vast te stellen met als thema's: 1. maatschappelijke orde, 2. arbeidsindeling, 3. maatschappelijke ongelijkheid, 4. cultureel pluralisme, 5. individu en gemeenschap en 6. maatschappelijke ontwikkelingen.7 Het subthema ‘kenmerken van bestuur’ handelt over het verzuild partijenstelsel, de constitutionele monarchie met parlementair stelsel, de machtenscheiding, burgerlijke ongehoorzaamheid, publiekrechtelijke organen en vrije markt.8

De NVLM betwijfelt als één der weinigen het praktische nut van het raamleerplan, maar ziet hierin voldoende mogelijkheden voor overleg over onder meer de zogenaamde benaderingswijzen en de inrichting van de Nieuwe Lerarenopleiding (NLO).9 Met de komst in 1976 van het raamleerplan is een horde in de stroomlijning van de doelstelling en curricula van maatschappijleer genomen. Van Kemenade stelt in 1978 in overleg met de Tweede Kamer de Programmacommissie maatschappijleer (PCM) in voor een inrichtingsadvies voor de NLO die als basiswetenschappen van maatschappijleer adviseert vast te leggen: (a) sociologie, (b) politicologie en (c) culturele antropologie.10 Dit advies in 1981 overgenomen.11 Tot die tijd is iedere docent bevoegd (art. 114 OWvo).12 De ULO’s maatschappijleer kunnen zich hierin goed vinden.13

De rol van de jurist voor maatschappijleer of staatsinrichting is in de loop van de jaren zeventig getalsmatig, maar zeker niet emotioneel, uitgespeeld.14 De wetgever heeft het onderwijs in de democratische rechtsstaat vanaf 1968 in de Wvo overgelaten aan de sociale wetenschappers en historici die van de verkregen bevoegdheid in groten getale gebruik hebben weten te maken. Het belang van jurist-docenten is door de wetgever schromelijk onderschat.15