2.2.5 Juridische grondslag van de rechtspersoon-bestuurder

Art. 2:5 BW is de enige bepaling die gewijd is aan rechtspersonen in het algemeen.1 Het artikel is van toepassing op alle rechtspersonen die het Nederlandse recht kent, derhalve de publiekrechtelijke, kerkrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersonen (inclusief de Europeesrechtelijke rechtspersonen met statutaire zetel in Nederland).2 Art. 2:5 BW vormt de juridische grondslag van de rechtspersoon-bestuurder als rechtsfiguur.3 Art. 2:5 BW benadrukt met betrekking tot het begrip rechtspersoon het aspect van de rechtssubjectiviteit.4 Het artikel bepaalt namelijk woordelijk het volgende: “Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft, met een natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit.”5Art. 2:5 BW brengt mee dat als het ware een schild tegen persoonlijke aansprakelijkheid van de natuurlijke persoon als (tweedegraads) bestuurder wordt gevormd. In beginsel is de rechtspersoon namelijk zelf aansprakelijk voor zijn daden, niet de natuurlijke persoon “achter” die rechtspersoon.

Een natuurlijk persoon kan bestuurder van een rechtspersoon zijn. Voor een rechtspersoon geldt op grond van art. 2:5 BW hetzelfde.6 Uit de wet vloeit het tegendeel niet voort. In de wet is namelijk niet bepaald dat een rechtspersoon geen bestuurder kan zijn. Evenmin bepaalt de wet dat het bestuur uit een natuurlijk persoon of meerdere natuurlijke personen dient te bestaan.7 Een uitzondering op deze regel is tegenwoordig opgenomen in art. 2:129a/239a lid 1 laatste volzin BW. Dat artikel bepaalt dat niet uitvoerende bestuurders natuurlijke personen (dienen te) zijn.

Art. 2:11 BW is – om misverstanden te voorkomen – niet de juridische basis van de figuur van de rechtspersoon-bestuurder.8 Het artikel bevestigt door de woorden “een rechtspersoon als bestuurder van een andere rechtspersoon” slechts dat een rechtspersoon bestuurder kan zijn van een andere rechtspersoon.9 Een andere bevestiging van het feit dat een rechtspersoon bestuurder van een andere rechtspersoon kan zijn, treft men aan in bijvoorbeeld art. 43 lid 1 sub 5.a. en lid 5 Fw.10 Laatstgemeld artikellid bepaalt dat – indien de bestuurder van een rechtspersoon-bestuurder zelf een rechtspersoon is – deze rechtspersoon met de rechtspersoon-bestuurder wordt gelijkgesteld. Zelfs zou men a contrario uit de tekst van art. 2:140/250 lid 1 BW kunnen afleiden dat ook rechtspersonen van het bestuur deel kunnen uitmaken.11 Die bepaling houdt namelijk in dat de raad van commissarissen (van een N.V./B.V.) bestaat uit een of meer natuurlijke personen. Uit het feit dat een dergelijke bepaling ten aanzien van het bestuur ontbreekt, kan men afleiden dat rechtspersonen blijkbaar deel mogen uitmaken van het bestuur.