7.2.7 Omvang van de raad van toezicht

De gewenste omvang van de raad van toezicht hangt nauw samen met de gewenste samenstelling van de raad: de omvang kan bijvoorbeeld worden bepaald nadat is vastgesteld welke deskundigheden (minimaal) gewenst zijn en hoe deze deskundigheden eventueel verdeeld kunnen worden over verschillende personen. In de statuten, reglementen en/of in de hierna te noemen profielschets kan een exact aantal maar ook een minimumaantal en maximumaantal leden genoemd worden. Bovendien kan bepaald worden dat de raad van toezicht, ter voorkoming van patstellingen, uit een oneven aantal personen bestaat.

Voor optimale besluiten en besluitvorming, welk onderwerp hierna aan de orde zal komen, maakt het veel uit of een besluit wordt genomen door één persoon, door twee personen of door een groep van meer dan twee personen. Meerdere personen betekent, als gezegd, meerdere invalshoeken en op die manier wordt informatie vanuit verschillende perspectieven beoordeeld waardoor een meer afgewogen gezamenlijk oordeel gevormd kan worden. Er zijn (empirische) aanwijzingen dat groepen, met name bij complexe beslissingen, betere beslissingen nemen dan individuen.1

Voor sommige soorten stichtingen geldt een minimumaantal leden van de raad van toezicht op grond van sectorregels. Bijvoorbeeld voor woningstichtingen en culturele instellingen geldt dat de raad van toezicht uit minimaal drie personen bestaat.2 Sommige stichtingen, zoals semipublieke instellingen, dienen een auditcommissie of een andere commissie uit hun midden samen te stellen. Ook om die reden is het van belang dat de raad uit voldoende leden bestaat. Overigens is ook van belang dat de raad van toezicht niet te groot en “log” wordt in de zin dat besluiten niet door al te veel leden genomen moeten worden.3

Ik meen dat ook voor stichtingen in andere sectoren zou moeten gelden dat de raad van toezicht in beginsel uit minimaal drie personen bestaat. Veel besluiten die de raad van toezicht neemt besluiten betreffen onderwerpen die voor de stichting belangrijk zijn, zoals benoeming van bestuurders, vaststelling van de jaarrekening, goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten. Indien het besluit door meerdere personen genomen wordt, wordt er vanuit verschillende invalshoeken tegen aan gekeken en zal sneller een evenwichtig, weloverwogen besluit genomen worden. Ook om praktische redenen ligt het voor de hand dat de raad van toezicht uit ten minste drie personen bestaat. De raad van toezicht van veel soorten stichtingen benoemt immers zijn eigen leden, leden van de raad van toezicht kunnen een tegenstrijdig belang hebben, etc.

Een algemeen voorschrift dat inhoudt dat de raad van toezicht uit ten minste drie personen bestaat kan voor kleinere stichtingen met een vrijwillige raad van toezicht bezwarend zijn. Daar kan tegenin gebracht worden dat als een stichting kiest voor een raad van toezicht, het toezicht ook serieus genomen moet worden. Toezicht houden is immers meer dan alleen adviseren. Indien slechts behoefte is aan advies kan een raad van advies worden ingesteld; indien behoefte is aan goedkeuring van bepaalde bestuursbesluiten door een (overheids)instantie of door een derde, kan net zo goed gekozen worden voor het statutair voorschrijven van goedkeuring door die instantie of die persoon zonder aan deze instantie of persoon een toezichthoudende taak te geven.

Voor vennootschappen die kwalificeren als structuurvennootschap geldt dat de raad van commissarissen uit ten minste drie personen bestaat (artikel 2:158 en 268 lid 2 BW). Ik meen dat de verplichting bij de raad van toezicht van stichtingen niet alleen zou moeten gelden voor “grote stichtingen” (stichtingen met een grote onderneming) maar ook voor stichtingen met een kleinere onderneming. Bij stichtingen die beschikken over vermogen van derden heeft de raad van toezicht eveneens een belangrijke controlerende functie en is het eveneens van belang dat besluiten door een meerhoofdig college worden genomen. Op de vraag of op grond van het algemene stichtingenrecht of op grond van sectorregels een minimumaantal leden van de raad van toezicht voor alle stichtingen zou moeten gelden kom ik terug in paragraaf 8.5.