4.2.3 Schadevergoedingsplicht

Het schenden van de geheimhouding kan schade veroorzaken bij burgers en bedrijven.1 De procedure voor het claimen van schade als gevolg van een dergelijke schending is niet eenduidig geregeld en hangt onder meer af van welk onderworpen subject de geheimhouding heeft geschonden, de omvang van de schade en de relevante materiële belastingwet.2 De Wet nadeelcompensatie en schadevergoeding bij onrechtmatige besluiten (titel 8.4 Awb) is voor de fiscaliteit vooralsnog uitsluitend van toepassing voor schade die wordt veroorzaakt door besluiten of andere handelingen ter uitvoering van de Wet VPB 1969.3 Op grond van het overgangsrecht blijft voor de fiscaliteit de oude regeling van art. 8:73 Awb van toepassing.4 De reikwijdte van art. 8:88 Awb lijkt veel ruimer te zijn; onder de oude regeling van art. 8:73 Awb kan een schadevergoeding worden toegekend als het beroep inzake het schadeveroorzakende besluit gegrond is verklaard terwijl op grond van art. 8:88 Awb ook op grond van andere onrechtmatige handelingen (dus zonder Awb-besluit) vergoeding van schade mogelijk is.5 Bij schending van de geheimhouding zal veelal sprake zijn van feitelijk handelen of van een besluit dat, met het gesloten stelsel van rechtsmiddelen, niet voor bezwaar vatbaar is, waardoor art. 8:73 Awb toepassing mist. Daar waar de bestuursrechter geen uitkomst biedt kan de civiele rechter worden ingeschakeld.6 Een onrechtmatige daad verplicht slechts tot vergoeding van de daardoor veroorzaakte schade, indien de geschonden rechtsnorm strekt tot bescherming van eiser tegen schade zoals hij die heeft geleden (relativiteits- of Schutznormvereiste).7 Een betrokkene die stelt dat het ontvangende bestuursorgaan fiscale gegevens heeft gebruikt die onrechtmatig of onbevoegd zijn verkregen – en daarmee handelt in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel – wordt niet belemmerd door het relativiteitsvereiste.8 Een van de doelstellingen van art. 67 AWR is immers het beschermen van de privacy van degene op wie de gegevens betrekking hebben.9

Van Suilen concludeert dat het vanuit het oogpunt van rechtsbescherming en efficiënte rechtspleging wenselijk is dat de bestuursrechter exclusief bevoegd wordt ter zake van schade die is veroorzaakt door besluiten of handelingen van bestuursorganen. De mogelijkheid van een schadevergoedingsactie bij de civiele rechter kan in dat geval worden uitgesloten.10 Een indirecte, beperkte mogelijkheid om schade te claimen loopt via de band van (thans) de AVG. Schending van de geheimhouding impliceert immers ook een schending van de privacy.11 De ABRvS oordeelde in april 2020 dat uit de AVG volgt dat mogelijk moet zijn om zowel bij de bestuursrechter als bij de civiel rechter een verzoek om schadevergoeding voor te leggen als gevolg van een inbreuk op de AVG.12 Zo heeft de ABRvS in 2016 geoordeeld dat de inspecteur onrechtmatig inkomensgegevens heeft verstrekt aan verhuurders.13 In een afzonderlijke civiele procedure is de Minister van Financiën door de rechtbank veroordeeld tot vergoeding van de schade.14 Het behoeft geen betoog dat er een direct causaal verband is tussen de schending van de fiscale geheimhoudingsplicht door de inspecteur en de extra huurverhoging voor de huurder. In haar antwoord op Kamervragen stelt Minister Ollongren zonder nadere toelichting dat zij zich niet kan vinden in de strekking van de uitspraak.15 Het legitimiteitsbeginsel en het beginsel van effectieve rechtsbescherming liggen onder andere aan de geheimhouding ten grondslag. Het is de vraag of, door het feitelijk innemen van het standpunt dat geen gevolgen zouden moeten worden verbonden aan schendingen van de fiscale geheimhoudingsplicht, door de minister niet ernstig afbreuk wordt gedaan aan deze beginselen.16