4.18.2 Koppelaar e.a.: Recht in het v.o., in 1980 afschaffen of veranderen?

Na de bijdragen van Leijten (KUN), Komen (UvA) en Degenkamp (RUG)1 over (het vak) recht in het voortgezet onderwijs2, volgen voorstellen in 1980 van Leijten3 en Koppelaar e.a.4 die door VSW-bestuurder Voorhoeve, na lezing van Recht voor het v.w.o. (NJB 1977) gesterkt is in haar twijfels over haar werk als docent recht.5 Ze enthousiasmeert collega’s als Koppelaar voor het onderhavige artikel dat ‘recht’ benadert als:

De positie van het vak recht brengt Koppelaar e.a. op de positie van het vak geschiedenis en staatsinrichting (Bijlage XIV). Dit combinatievak is bedoeld voor de integratie van staatsinrichting en geschiedenis, zodat leerlingen de ontwikkeling in ons staatsbestel gaan zien tegen de historische achtergrond en met de vereiste aandacht voor de hedendaagse functie van de staatsinstellingen. ‘Maatschappijleer moet aandacht schenken aan de juridische vorming die niet willekeurig mag samenvallen met de interesses van de jurist-docent’.7 Niet voor de eerste keer stellen jurist-docenten de vaknaam staatsinrichting ter discussie, omdat de vlag de lading niet langer dekt. Het betoog vertoont sterke parallellen met het VSW-standpunt over de positie van en de bevoegdheden voor het vak recht. In een reactie op Koppelaar e.a. is ook civilist Grosheide overtuigd van de afhankelijkheid van het rechtsonderwijs van onderwerpen als (a) Bovagclausules, (b) echtscheidingsprocedures en (c) grondslagen van de democratie. Het onderwijs in recht kan de mondigheid van leerlingen als toekomstige burgers vergroten: ‘Het kan alle rechtsgebieden omvatten, en het ontbeert de praktijk des levens’, aldus Grosheide.8

Opvallend is in een interview van Schöndorff met H.J.M. Megens (1925-2015), bij gelegenheid van zijn afscheid als vakinspecteur, hoezeer de oud-rector en docent recht9 zich heeft ingezet voor het behoud van de staatsburgerlijke vorming.10 Hij betreurt het nagenoeg verdwijnen van het onderwijs in het recht, evenals ‘het plakken’ van staatsinrichting aan geschiedenis. ‘Het is een misser van de eerste orde´, stelt hij, ‘dat er bij de invoering van de Mammoetwet niet een vak als ‘civics’ (The study of the rights and obligations of citizens in society. W) is gekomen, waarvoor de Onderwijsraad weer aandacht heeft gevraagd’.11 Hij zou ‘meer gecharmeerd’ zijn van een vak civics met recht en staatsinrichting en acht het merkwaardig ‘deze scholing in de publiciteit zo'n grote rol te zien spelen, maar nooit vertaald te worden naar het onderwijs’.12 Megens slaat de spijker op de kop: politici pleiten voor staatsburgerlijke vorming, maar zitten verder stil. Ondanks de voorstellen over de (curriculum)positie van recht is alles tot 1996 bij het oude gebleven. In hoofdstuk 12 wordt voorgesteld om een keuze-examenvak rechtswetenschap op vwo/havo in te voeren. Hierna bespreek ik de wording van het primair burgerschapsvormend vak maatschappijleer.