8.0 Introductie

(Hoofd)onderwijzers dienen over gedegen kennis en vaardigheden van taal, rekenen, lezen en schrijven te beschikken als de spil in het volksonderwijs, belast met het aanleren van nuttige kundigheden, dienstbaar gemaakt aan de ontwikkeling van de verstandelijke vermogens der leerlingen en hun opleiding tot ‘alle Christelijke en maatschappelijke deugden‘.1Tot 1796 zijn de schoolmeester en -juf op de volks-/leerscholen voltijds kwekeling met particuliere normaallessen2 tot Nutskweekscholen verrijzen in Amsterdam en Haarlem en daarna, deels met rijkssubsidie, in Groningen.3 De onderwijzersopleiding en de eisen voor het geschiedenisonderwijs, waaronder de hoofdtrekken van de inrichting van het Staatsbestuur, en de vakdidactiek zijn in par. 8.1 beschreven.

De academische lerarenopleidingen en MO-opleidingen beschrijf ik in par. 8.2 en de betreffende vakken in par. 8.3, gevolgd door de vooropleidingseisen voor leraren vhmo en de pedagogisch-didactische voorbereiding in par. 8.4. De bevoegdheden en rijksbekostiging volgen in par. 8.5, terwijl in par. 8.6 de doctoraalbevoegdheden in bespreking komen. De toelating tot het MO-examen (1935) beschrijf ik in par. 8.7, evenals een overzicht van de (minimum)lectuurlijst en de lijst met Opstelopgaven voor MO-Staatsinrichting. Voorts bespreek ik de examens MO-Staatsinrichting. In par. 8.8 ga ik in op de NLO- en HBO-lerarenopleidingen geschiedenis en staatsinrichting en (bedrijfs)economie en recht. Par. 8.9 bevat samenvattende conclusies. In par. 8.10 tot en met 8.17 is de focus gericht op lerarenverenigingen, oprichtingen, fusies en de belangenbehartiging.4 Par. 8.18 bevat samenvattende conclusies.

Hierna beschrijf ik in hoofdlijnen de onderwijsopleidingen die strekken tot bevoegdheid voor het lager onderwijs en voor het voortgezet onderwijs in de vakken staatsinrichting, recht en maatschappijleer.