8.2.3 Bezuinigingen en SGB IX

De jaren daarna tot in de jaren negentig lieten grootscheepse bezuinigingen op de sociale zekerheid zien en hervorming na hervorming. Oorzaak was met name de uit de hand gelopen kosten van de gezondheidszorg, die waren gebaseerd op de Krankenversicherung.1 Bijzondere aandacht voor Rehabilitation bestond nauwelijks, anders dan maatregelen om de gestegen werkloosheid onder gehandicapten tegen te gaan. Een belangrijke uitzondering daarop was de ‘stufenweise Wiedereingliederung’, die in 1988 in de SGB V (Krankenversicherungsgesetz) werd opgenomen. Met deze geleidelijke werkhervatting moesten de inspanningen rond Rehabilitation erop worden gericht, arbeidsongeschikten die hun arbeid gedeeltelijk konden verrichten, door geleidelijke werkhervatting beter te re-integreren. De maatregel bleek een groot succes.2 Bij de eenwording met de DDR in 1990 werd ook in de nieuwe Länder het SchwbG van kracht, wat echter geen grote materiële wijziging van de tot dan daar bestaande regelingen opleverde. Ook in de DDR bestond bijvoorbeeld een quotumplicht en ontslagbescherming.3

Belangrijk in die periode was ten slotte het van kracht worden en de uitbouw van het SGB. De versnippering van de verschillende socialeverzekeringswetten, de overlap en daardoor de onoverzichtelijkheid moesten worden tegengegaan. Stukje bij beetje werd het SGB uitgebouwd en als een van de laatste onderwerpen was het Rehabilitationsrecht aan de beurt. Vanaf 1 juli 2001 werd Boek IX van het SGB van kracht met als opschrift ‘Rehabilitation und Teilhabe behinderter Menschen’ (SGB IX).

Zeer wezenlijk en een verdere uitbreiding van de toepasselijkheid is de ruimere werkingssfeer van SGB IX dan tot dan toe voor het SchwBG. Was de wetgeving eerst gericht op Schwerbehinderten (ten minste 50% arbeidsongeschiktheid) en op daarmee gelijkgestelden (ten minste 30% arbeidsongeschiktheid en weinig kans op de arbeidsmarkt), nu werd daaraan de categorie Behinderten toegevoegd. Als hun lichamelijke functies, geestelijke vaardigheid of psychische gezondheid met hoge waarschijnlijkheid langer dan zes maanden afwijkt van de normale toestand voor hun leeftijd en daarom hun deelname aan de maatschappij beperkt is, vallen zij ook onder de werking van de wet.4 Een werknemer die met een burn-out thuis komt te zitten, is naar alle waarschijnlijkheid een Behinderter en misschien wel een Schwerbehinderter in de zin van de wet.

Arbeidsrechtelijk werd (pas) per 1 januari 2003 wettelijk het algemene gezagsrecht van de werkgever vastgelegd in § 106 GewO.5 Bij de invoering hiervan werd een lid 3 toegevoegd dat de werkgever verplicht bij het uitoefenen van het gezag rekening te houden met ‘Behinderungen des Arbeitnehmers’.6 Voor de toepassing wordt aansluiting gezocht bij het begrip Behinderte uit § 2 SGB IX. Deze bepaling heeft niet zozeer tot doel een recht op bevoordeling in te voeren als wel een verbod op benadeling.7 De meerwaarde van de bepaling wordt betwijfeld,8 gelet onder meer op het bepaalde in SGB IX, de plicht om op basis van het BGB rekening te houden met rechten en belangen van de werknemer (§ 241 lid 2 BGB) en de rechtspraak van het BAG rond aanpassing van de arbeidsplaats.9 Meerwaarde of niet: de wet kende een aantal haken om re-integratie aan op te hangen; de praktijk bleef echter achter, met bedrijven die bijvoorbeeld hun quotum gewoon afkochten.