4.2.2 Exclusiviteit van het officiële onderzoek

Een ander belangrijk verschil tussen het continentale en het Anglo-Amerikaanse model is dat in continentale stelsels de overheid vrijwel exclusief verantwoordelijk is voor het feitenonderzoek, terwijl in Anglo-Amerikaanse stelsels het vanzelfsprekender is dat ook van de zijde van de verdediging onderzoekshandelingen worden verricht. Binnen het continentale model domineert het publiekrechtelijk karakter en wordt het onderzoek niet overgelaten aan de wensen van de partijen, maar is een onpartijdige autoriteit, bij voorkeur een rechter, belast met de waarheidsvinding en dus met het zoeken naar belastend en ontlastend bewijs. De verdediging speelt daarbij een relatief ondergeschikte rol. Zij verricht niet of nauwelijks zelfstandig onderzoek. De bewijsvergaring is vrijwel geheel in handen van de overheid. De verdediging in het Anglo- Amerikaanse strafproces is in dat opzicht actiever. Er is ook meer belang bij een actieve verdediging, omdat het onderzoek naar de feiten in de voorfase vrijwel geheel in handen is van de politie, een onafhankelijke autoriteit die het optreden van de politie controleert en op de kwaliteit van het vooronderzoek toeziet, ontbreekt.1

Of de verdediging al dan niet heeft geparticipeerd in het feitenonderzoek in de voorfase is ook van invloed op het onderzoek ter terechtzitting. Het onderzoek ter terechtzitting in het Anglo-Amerikaanse model heeft een meer tegensprekelijk karakter dan in de continentale variant. Het zijn de partijen die het bewijs verzamelen, selecteren en presenteren ter terechtzitting.2 Doordat de verdediging actief betrokken is bij de totstandkoming van het bewijs, wordt bewijs eerder geassocieerd met een van de partijen dan gezien als een neutrale bron van informatie.3 In het continentale model worden de onderzoekshandelingen hoofdzakelijk aan de zijde van de overheid verricht, waardoor de verdediging wat meer aan de zijlijn staat. Het accent voor de verdediging ligt meer op het controleren en betwisten van reeds vergaarde informatie, dan op het zelfstandig inbrengen van (nieuwe) informatie.

De genoemde verschillen komen ook tot uitdrukking in de omgang met getuigen. Als in het continentale model getuigen ter terechtzitting worden gehoord, is het in eerste instantie de rechter die een getuige ondervraagt, waarna partijen in de gelegenheid worden gesteld om vragen te stellen. Het systeem van getuige à charge en à decharge stamt net als het kruisverhoor uit de Anglo-Amerikaanse procestraditie.4 In het Anglo-Amerikaanse model worden getuigen dan ook meer geassocieerd met een van de partijen. Daar is het ook niet ongebruikelijk dat een getuige voorafgaand aan het afleggen van zijn verklaring door de partij die hem oproept wordt gecoacht, een praktijk die in veel continentale jurisdicties in beginsel wordt afgewezen. Het is ook de op het Anglo-Amerikaanse strafproces geënte literatuur waarin wordt benadrukt dat de verdachte naast een instrumenteel belang, ook een zelfstandig belang heeft bij het horen van getuigen (zie meer uitvoerig § 4.4.4).