4.2.5 Ontwerp 1820

Het verslag van de Belgische commissie omvatte een vernietigend oordeel over het Ontwerp 1816.1 De zuidelijke juristen waren gehecht aan het Franse recht en stelden dan ook voor om een nieuw – op de Code civil gegrond – ontwerp te vervaardigen. De Koning wees dit voorstel af en beval dat op grondslag van Kempers ontwerp door de Raad van State moest worden beraadslaagd over het te codificeren burgerlijk recht, waarna een Commissie van redactie het Ontwerp 1816 zou herzien.2 Op 22 november 1820 was het zogenoemde Ontwerp 1820 rijp om door de Tweede Kamer in behandeling te worden genomen. Hoewel het in het algemeen niet zozeer als een nieuw, als wel als een herzien ontwerp kan worden beschouwd,3 vertoonde het Ontwerp 1820 juist op het gebied van het zekerhedenrecht belangrijke verschillen.4 Uit de ‘ophelderende memorie’ blijkt dat de commissie de beginselen van specialiteit en publiciteit heeft getracht verder door te voeren.5 Deze beginselen waren door de Zuid-Nederlandse commissie in haar rapport naar voren gebracht.6 In het herziene ontwerp gold de registratie van een hypotheek op een onroerende zaak dan ook uitdrukkelijk als constitutief vereiste.7 Toch erkende het Ontwerp 1820 nog de generale hypotheek op onroerend goed, al schreef het wel aparte registratie voor in de plaatsenwaar de goederen zijn gelegen.8 Ook de legale hypotheken waren pas geldig na inschrijving in de registers.9 Vergeleken met het Ontwerp 1816 is aldus het gevaar enigszins afgenomen voor onbekendheid met legale hypotheken, wat in de rangorderegeling – die overigens inhoudelijk ongewijzigd is gebleven – mogelijk tot onredelijke resultaten had kunnen leiden.10

Tot een praktijktoepassing is het niet gekomen omdat het Ontwerp 1820 de behandeling in de Tweede Kamer niet overleefde.11 Aan een nieuw aangestelde Commissie van redactie werd vervolgens de taak toegekend om naar aanleiding van de beraadslagingen van de Tweede Kamer over het Ontwerp 1820 een vernieuwd ontwerp op te stellen.12 De samenstelling van de commissie – vijf leden uit de Zuidelijke, twee leden uit de Noordelijke Nederlanden – toont de Zuid-Nederlandse dominantie en verklaart de grote invloed van de Code civil op het oorspronkelijk in het Frans opgestelde ontwerp dat deel voor deel naar de Eerste Kamer werd gezonden.