104 Formulering commissievoorstel

De gedachte achter de vernieuwing van de litispendentieregel in het geval van een forumkeuze is dat op het moment dat debat tussen partijen wordt gevoerd over de vraag of al dan niet een forumkeuze is overeengekomen, in situaties van litispendentie het de (vermeend) gekozen rechter is die over de geldigheid van de forumkeuze dient te oordelen en niet de rechter die bij afwezigheid of ongeldigheid van de forumkeuze bevoegd zou zijn. De uiteindelijke tekst in art. 31 lid 2 EEX-Vo II wijkt op een belangrijk punt af van de tekst die in het voorstel van de Europese Commissie was opgenomen.1 De formulering in art. 32 lid 2 van het Commissievoorstel luidde als volgt:

Deze formulering lijkt erop te duiden dat totdat de in de forumkeuze exclusief bevoegd verklaarde rechter zich onbevoegd verklaart, alle andere rechters in de EU niet bevoegd zijn van de vordering kennis te nemen. Indien het primaat van de gekozen rechter absoluut is, betekent dat dat partijen de mogelijkheid hebben met een beroep op een forumkeuze de procedure stil te leggen, in afwachting van het bevoegdheidsoordeel van de (vermeend) gekozen rechter. Immers, het Commissievoorstel stelde dat ‘indien een overeenkomst tussen partijen bestaat waarbij een gerecht exclusief bevoegd is verklaard’, dan zal de gekozen rechter oordelen over de geldigheid daarvan en zijn tot die tijd de gerechten van andere lidstaten ‘niet bevoegd voor het geschil’. Wat nu indien het bestaan van de forumkeuze zelf wordt betwist? Het kan immers zo zijn dat een partij oprecht meent dat de forumkeuze ongeldig is, en zich daaraan niet gebonden acht.2 Gesteld dat de forumkeuze ongeldig is, zie ik niet wat de rechtvaardiging is van de regel dat slechts de gekozen rechter deze ongeldigheid mag vaststellen. Zou het ertoe kunnen leiden dat een partij die een procedure wil beginnen en oprecht meent dat een forumkeuzeclausule in het contract ongeldig is, eerst de ongeldigheid van die forumkeuze voor de (vermeend) gekozen rechter dient te bepleiten alvorens hij een procedure voor een ander forum kan starten? Dat kan naar mijn mening niet beoogd zijn, maar de formulering in het Commissievoorstel is zodanig dat slechts het aangewezen gerecht mag oordelen over de geldigheid van de forumkeuze.